Trả lời nhanh
Số chỉ của ampe kế A1 bằng cường độ dòng điện chạy qua đúng đoạn mạch mà A1 mắc nối tiếp. Muốn tính, em xác định A1 nằm ở nhánh chính hay nhánh rẽ, rồi dùng I = U/R. Nếu mạch nối tiếp thì dòng điện bằng nhau; nếu song song thì I = I1 + I2. Đề bài chỉ có chữ “A1” mà thiếu sơ đồ thì chưa có đáp số cụ thể.
Đề bài “Số chỉ của ampe kế A1 là…” cần gì để giải?
Câu hỏi này thường đi kèm một sơ đồ mạch điện có điện trở R1, R2 và nguồn có hiệu điện thế U. Vì không có sơ đồ nên trang này không đoán đáp số. Thay vào đó, thầy hướng dẫn cách làm chung để em áp dụng cho mọi đề, kèm các ví dụ do thầy tự đặt.
Em cần đọc ra ba thông tin từ đề:
- Các điện trở mắc nối tiếp hay song song.
- Ampe kế A1 đặt ở nhánh chính (cả mạch) hay nhánh rẽ (qua một điện trở).
- Đề cho U, R hay cho số chỉ của một ampe kế khác.
Kiến thức cần nhớ
- Ampe kế mắc nối tiếp với vật cần đo, nên nó chỉ cường độ dòng điện qua đúng chỗ nó đứng. Ampe kế lí tưởng coi như có điện trở bằng 0.
- Định luật Ôm: I = U/R.
| Mạch | Cường độ dòng điện | Hiệu điện thế | Điện trở tương đương |
|---|---|---|---|
| Nối tiếp | I = I1 = I2 | U = U1 + U2 | Rtd = R1 + R2 |
| Song song | I = I1 + I2 | U = U1 = U2 | 1/Rtd = 1/R1 + 1/R2 |
Các bước tìm số chỉ của ampe kế A1
- Vẽ lại (hoặc tô màu) đường đi của dòng điện từ cực dương, xem A1 nằm trên đoạn nào.
- Nếu A1 ở nhánh rẽ chứa R1: IA1 = U1/R1, với U1 chính là U của nguồn (mạch song song).
- Nếu A1 ở nhánh chính: tính Rtd rồi IA1 = U/Rtd, hoặc cộng số chỉ các nhánh.
- Nếu đề cho số chỉ ampe kế khác: dùng I = I1 + I2 để suy ra.
- Ghi đơn vị ampe (A) và kiểm tra kết quả hợp lí.
Ví dụ có lời giải (tự đặt)
Ví dụ 1: mạch nối tiếp
Hai điện trở R1 = 10 Ω, R2 = 20 Ω mắc nối tiếp vào nguồn U = 12 V. Ampe kế A1 mắc nối tiếp trong mạch. Tìm số chỉ của A1.
Giải: Rtd = 10 + 20 = 30 Ω, nên I = 12/30 = 0,4 A. Số chỉ của A1 là 0,4 A.
Ví dụ 2: mạch song song, A1 ở nhánh rẽ
R1 = 12 Ω song song R2 = 6 Ω, U = 6 V. A1 đo dòng qua R1, A2 đo dòng qua R2, ampe kế A ở nhánh chính.
- A1 = 6/12 = 0,5 A.
- A2 = 6/6 = 1 A.
- A = 0,5 + 1 = 1,5 A. Kiểm tra: Rtd = 12·6/18 = 4 Ω, I = 6/4 = 1,5 A. Khớp.
Ví dụ 3: biết số chỉ ampe kế khác
Mạch song song hai nhánh, ampe kế ở nhánh chính chỉ 0,9 A, ampe kế A2 ở nhánh thứ hai chỉ 0,4 A. Số chỉ của A1 ở nhánh còn lại là: 0,9 − 0,4 = 0,5 A.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm vị trí ampe kế: tưởng A1 đo cả mạch trong khi nó chỉ đứng ở một nhánh.
- Dùng U sai: trong mạch nối tiếp, hiệu điện thế trên mỗi điện trở nhỏ hơn U nguồn, không được lấy I = U/R1 với U là của cả nguồn.
- Cộng dòng điện ở mạch nối tiếp: mạch nối tiếp dòng điện không cộng, chỉ bằng nhau.
- Quên đổi đơn vị: mA sang A (1 A = 1000 mA).
Mẹo nhớ: nối tiếp thì “dòng bằng nhau, áp cộng lại”; song song thì “áp bằng nhau, dòng cộng lại”.
Bài luyện tập
- R1 = 30 Ω song song R2 = 45 Ω, U = 9 V. Ampe kế A1 ở nhánh chính chỉ bao nhiêu?
Đáp án: I1 = 9/30 = 0,3 A; I2 = 9/45 = 0,2 A; A1 = 0,5 A. - R1 = 4 Ω nối tiếp R2 = 8 Ω, U = 12 V. Tìm số chỉ A1.
Đáp án: Rtd = 12 Ω, I = 12/12 = 1 A. - Mạch song song hai nhánh, ampe kế chính chỉ 2 A, A1 ở nhánh 1 chỉ 0,75 A. Tìm số chỉ A2.
Đáp án: 2 − 0,75 = 1,25 A.
Nếu em gặp đề cụ thể, hãy gửi lại sơ đồ và số liệu, rồi áp dụng đúng các bước ở trên. Quan trọng nhất vẫn là xác định đúng vị trí của A1 trong mạch.
Câu hỏi thường gặp
Số chỉ của ampe kế cho biết đại lượng nào?
Ampe kế chỉ cường độ dòng điện chạy qua đoạn mạch mà nó mắc nối tiếp, đơn vị là ampe (A).
Trong mạch song song, số chỉ ampe kế ở nhánh chính được tính thế nào?
Bằng tổng số chỉ của các ampe kế ở các nhánh rẽ: I = I1 + I2.
Trong mạch nối tiếp, các ampe kế có cùng số chỉ không?
Có. Cường độ dòng điện tại mọi điểm của mạch nối tiếp bằng nhau, nên các ampe kế lí tưởng mắc nối tiếp chỉ cùng một giá trị.
Vì sao ampe kế phải mắc nối tiếp với vật cần đo?
Vì ampe kế đo dòng điện đi qua nó, nên dòng cần đo phải chạy qua ampe kế. Ampe kế có điện trở rất nhỏ nên mắc nối tiếp gần như không làm thay đổi dòng điện trong mạch.