Trả lời nhanh
Phương án A (H2S, Na2O) không phải đáp án đúng, vì Na2O là hợp chất ion nhưng H2S là hợp chất cộng hoá trị (hai phi kim H và S liên kết bằng cặp electron dùng chung). Đáp án đúng phải là nhóm mà mọi chất đều gồm kim loại điển hình với phi kim điển hình, ví dụ NaCl, CaO, MgCl2, K2O.
Đề bài và cách đọc đề
Câu hỏi quen thuộc: «Nhóm hợp chất nào sau đây đều là hợp chất ion?», trong đó phương án A là H2S, Na2O. Điều kiện «đều là» nghĩa là chỉ cần một chất trong nhóm không phải hợp chất ion thì cả nhóm bị loại.
Vì vậy, thay vì tìm nhóm «có vẻ đúng», ta kiểm tra từng chất một. Chỉ cần gặp một chất cộng hoá trị là gạch luôn phương án đó.
Hợp chất ion là gì? Nhận biết thế nào?
Hợp chất ion được tạo từ các ion trái dấu hút nhau bằng lực hút tĩnh điện (liên kết ion). Liên kết ion thường hình thành giữa kim loại điển hình (nhóm IA, IIA) và phi kim điển hình (nhóm VIIA, VIA như F, Cl, O).
Có hai cách nhận biết nhanh:
- Theo loại nguyên tố: kim loại + phi kim mạnh → thường là ion; phi kim + phi kim → cộng hoá trị.
- Theo hiệu độ âm điện (Δχ): Δχ ≥ 1,7 → liên kết ion; 0,4 ≤ Δχ < 1,7 → cộng hoá trị phân cực; Δχ < 0,4 → cộng hoá trị không cực (hoặc rất ít phân cực).
Kiểm tra từng chất trong phương án A
| Chất | Nguyên tố tạo thành | Hiệu độ âm điện (gần đúng) | Loại liên kết |
|---|---|---|---|
| Na2O | Na (0,93), O (3,44) | 2,51 | Ion |
| H2S | H (2,20), S (2,58) | 0,38 | Cộng hoá trị (gần như không cực) |
Na2O được tạo từ ion Na+ và O2−. Còn trong phân tử H2S, mỗi nguyên tử H góp chung một electron với S; không có sự cho – nhận electron hoàn toàn nên không có ion. Do đó phương án A bị loại.
Một số hợp chất ion và cộng hoá trị hay gặp
| Hợp chất ion | Hợp chất cộng hoá trị |
|---|---|
| NaCl, KCl, MgCl2, CaF2 | HCl, H2S, H2O |
| Na2O, K2O, CaO, MgO | CO2, SO2, SO3 |
| NaOH, KOH, Ca(OH)2 | CH4, NH3, HNO3 |
| NH4Cl, KNO3, Na2SO4 | H2SO4, C2H5OH |
Một nhóm đúng thường sẽ giống kiểu «NaCl, CaO», «KCl, MgO»… Nếu các phương án còn lại của đề của bạn có dạng như vậy, chọn nhóm đó; nếu nhóm nào lẫn CO2, SO2, CH4, HCl thì loại.
Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp
- Mẹo: thấy kim loại kiềm, kiềm thổ đứng cạnh O hoặc halogen → nghĩ ngay đến ion.
- Nhầm «oxit nào cũng ion»: oxit của phi kim (CO2, SO2, P2O5) là cộng hoá trị.
- Bỏ sót ion đa nguyên tử: NaOH, NH4Cl, KNO3, Na2SO4 vẫn là hợp chất ion (có liên kết ion giữa cation và anion), dù bên trong anion/cation có liên kết cộng hoá trị.
- Thấy có kim loại là chọn ion: với kim loại yếu và nhiều hoá trị, liên kết có thể mang tính cộng hoá trị rõ rệt (ví dụ AlCl3), nên cần xem hiệu độ âm điện khi đề yêu cầu.
Bài luyện tập (ví dụ tự đặt)
- Nhóm nào sau đây đều là hợp chất ion? (a) KCl, MgO, CaF2; (b) HCl, NaCl, K2O; (c) CO2, Na2O, MgCl2.
- Giải thích vì sao CaO là hợp chất ion còn SO2 là hợp chất cộng hoá trị.
- Trong các chất NH4Cl, CH4, NaOH, H2O, chất nào là hợp chất ion?
Đáp án:
- (a). Ở (b) có HCl là cộng hoá trị; ở (c) có CO2 là cộng hoá trị.
- CaO gồm kim loại kiềm thổ Ca (χ = 1,00) và O (χ = 3,44), hiệu 2,44 > 1,7 nên Ca nhường 2 electron cho O tạo Ca2+ và O2−. SO2 gồm hai phi kim, S và O góp chung electron nên là cộng hoá trị phân cực.
- NH4Cl (NH4+ và Cl−) và NaOH (Na+ và OH−).
Câu hỏi thường gặp
H2S có phải là hợp chất ion không?
Không. H2S được tạo từ hai phi kim H và S, liên kết bằng cặp electron dùng chung nên là hợp chất cộng hoá trị.
Na2O là hợp chất ion hay cộng hoá trị?
Na2O là hợp chất ion, gồm các ion Na+ và O2−, hiệu độ âm điện giữa O và Na khoảng 2,51, lớn hơn 1,7.
NaOH và NH4Cl có là hợp chất ion không?
Có. NaOH gồm Na+ và OH−, NH4Cl gồm NH4+ và Cl−; chúng là hợp chất ion dù trong ion đa nguyên tử có liên kết cộng hoá trị.
Cách nhanh nhất để nhận biết hợp chất ion trong bài trắc nghiệm?
Xem hợp chất có gồm kim loại điển hình (nhóm IA, IIA) với phi kim điển hình (O, halogen) không; nếu cần chắc chắn, tính hiệu độ âm điện và so với 1,7.