Trả lời nhanh
Phương trình đã cân bằng: 4FeS2 + 11O2 → 2Fe2O3 + 8SO2 (điều kiện: nhiệt độ cao). Đây là phản ứng oxi hoá – khử: trong FeS2, cả Fe (+2 lên +3) và S (−1 lên +4) đều bị oxi hoá, còn O2 là chất oxi hoá. Phản ứng là giai đoạn đầu của quy trình sản xuất axit sunfuric.
Phương trình hoá học
4FeS2 + 11O2 → 2Fe2O3 + 8SO2 (t°)
- Chất tham gia: pyrit sắt FeS2 (chất rắn, màu vàng đồng ánh kim) và khí oxi O2.
- Sản phẩm: sắt(III) oxit Fe2O3 (rắn, màu nâu đỏ) và lưu huỳnh đioxit SO2 (khí, mùi hắc).
- Điều kiện: nung ở nhiệt độ cao (trong công nghiệp dùng lò đốt, thường vài trăm đến hơn 800 °C).
Cân bằng bằng phương pháp thăng bằng electron
Pyrit FeS2 hơi “lạ” vì có ion S22−: Fe có số oxi hoá +2 nên mỗi nguyên tử S là −1. Đây là chỗ nhiều bạn xác định sai.
- Xác định số oxi hoá: Fe+2S2−1 + O20 → Fe2+3O3 + S+4O2.
- Viết quá trình cho – nhận electron (tính cho 1 phân tử FeS2):
- Fe+2 → Fe+3 + 1e
- 2S−1 → 2S+4 + 10e
- Gộp: FeS2 → Fe+3 + 2S+4 + 11e
- O2 + 4e → 2O−2
- Cân bằng số electron: bội chung nhỏ nhất của 11 và 4 là 44. Nhân quá trình oxi hoá với 4 và quá trình khử với 11.
- Đặt hệ số: 4FeS2 + 11O2 → Fe2O3 + SO2. Fe: 4 nguyên tử nên có 2Fe2O3; S: 8 nguyên tử nên có 8SO2.
- Kiểm tra: Fe: 4 = 2×2; S: 8 = 8; O: 11×2 = 22 và 2×3 + 8×2 = 22. Đã cân bằng.
Bảng kiểm tra nhanh
| Nguyên tố | Vế trái | Vế phải |
|---|---|---|
| Fe | 4 | 2 × 2 = 4 |
| S | 4 × 2 = 8 | 8 |
| O | 11 × 2 = 22 | 2 × 3 + 8 × 2 = 22 |
Hiện tượng quan sát được
Khi nung, chất rắn màu vàng đồng của pyrit dần chuyển thành chất rắn màu nâu đỏ (Fe2O3), đồng thời có khí mùi hắc, xốc thoát ra là SO2. Khí này độc, vì vậy thí nghiệm cần làm trong tủ hút.
Ứng dụng: bước đầu của sản xuất H2SO4
Quặng pyrit được đốt trong không khí để thu SO2. Sau đó SO2 được oxi hoá thành SO3 (xúc tác V2O5), rồi hấp thụ SO3 vào H2SO4 đặc để tạo oleum. Phần Fe2O3 thu được có thể dùng làm nguyên liệu luyện gang, thép.
Lỗi sai thường gặp
- Tính S trong FeS2 có số oxi hoá −2 rồi cho Fe là +4. Fe chỉ có +2 hoặc +3 nên S phải là −1.
- Quên rằng Fe cũng bị oxi hoá, chỉ tính electron của S nên ra 10 thay vì 11.
- Viết sản phẩm là Fe2O3 + SO3. Khi đốt trực tiếp với O2, sản phẩm lưu huỳnh là SO2.
- Viết hệ số 2FeS2 + … rồi lẻ nguyên tử Fe. Vì Fe2O3 có 2 Fe nên số FeS2 phải là số chẵn.
Mẹo nhớ: dãy hệ số “4 – 11 – 2 – 8”. Số 11 chính là số electron mà một phân tử FeS2 nhường.
Bài tập luyện tập
Bài 1. Đốt hoàn toàn 12 gam FeS2 trong oxi dư. Tính thể tích O2 phản ứng và thể tích SO2 thu được (đktc), cùng khối lượng Fe2O3.
Giải: n(FeS2) = 12 : 120 = 0,1 mol. Theo phương trình: n(O2) = 0,1 × 11/4 = 0,275 mol, V = 0,275 × 22,4 = 6,16 lít. n(SO2) = 0,1 × 2 = 0,2 mol, V = 4,48 lít. n(Fe2O3) = 0,05 mol, m = 0,05 × 160 = 8 gam.
Bài 2. Đốt 1 tấn quặng pyrit chứa 60% FeS2 (tạp chất không phản ứng), hiệu suất 80%. Tính khối lượng SO2 thu được.
Giải: m(FeS2) = 600 kg, tức 5 kmol. Theo lí thuyết thu 10 kmol SO2. Với H = 80%: 8 kmol, khối lượng = 8 × 64 = 512 kg.
Bài 3. Cân bằng: FeS + O2 → Fe2O3 + SO2.
Giải: Mỗi FeS nhường 1e (Fe) + 6e (S từ −2 lên +4) = 7e; O2 nhận 4e. Phương trình: 4FeS + 7O2 → 2Fe2O3 + 4SO2 (O: 14 = 6 + 8).
Câu hỏi thường gặp
Phương trình FeS2 + O2 sau khi cân bằng có hệ số là gì?
4FeS2 + 11O2 → 2Fe2O3 + 8SO2, phản ứng xảy ra ở nhiệt độ cao.
Trong phản ứng đốt FeS2, chất nào là chất khử, chất nào là chất oxi hoá?
FeS2 là chất khử vì cả Fe (+2 lên +3) và S (−1 lên +4) đều tăng số oxi hoá; O2 là chất oxi hoá vì số oxi hoá giảm từ 0 xuống −2.
Một mol FeS2 khi đốt nhường bao nhiêu mol electron?
Nhường 11 mol electron: 1 mol từ Fe2+ lên Fe3+ và 10 mol từ hai nguyên tử S (−1 lên +4).
Phản ứng này dùng để làm gì trong công nghiệp?
Đây là giai đoạn đốt quặng pyrit tạo SO2 để sản xuất axit sunfuric; sản phẩm rắn Fe2O3 dùng luyện gang, thép.