Trả lời nhanh
Phương án đúng là phương án nói về một sự vật, sự kiện hay hiện tượng cụ thể và đem lại cho người đọc một hiểu biết có ý nghĩa, ví dụ “Nhiệt độ ngoài trời lúc 6 giờ sáng là 18°C”. Những dãy kí tự rời rạc, tín hiệu ngẫu nhiên, không gắn với sự việc nào thì chưa phải là thông tin.
Thông tin là gì?
Thông tin là những gì đem lại hiểu biết cho con người về thế giới xung quanh và về chính bản thân mình. Nhờ thông tin, ta biết được điều gì đang xảy ra, từ đó đưa ra quyết định phù hợp.
Thông tin có thể đến từ nhiều nguồn: lời nói của thầy cô, bản tin dự báo thời tiết, biển báo giao thông, bảng điểm, hình ảnh, âm thanh… Điểm chung là người nhận hiểu được và biết thêm điều gì đó.
Lưu ý: đề bài mà bạn đang gặp có bốn phương án riêng. Bài này không chép lại từng phương án, mà đưa cho bạn cách làm để tự chọn đúng với mọi đề cùng dạng.
Ba câu hỏi giúp nhận ra thông tin
- Có nói về điều gì cụ thể không? Thông tin luôn gắn với một đối tượng: một bạn học sinh, một ngày, một địa điểm, một sự kiện.
- Người đọc có hiểu thêm điều gì không? Nếu đọc xong vẫn không biết gì mới thì đó chưa phải thông tin.
- Có giúp ta quyết định hay hành động không? Biết “ngày mai có mưa” giúp bạn mang áo mưa.
Phương án nào trả lời “có” cho cả ba câu thì chọn phương án đó.
Ví dụ tự đặt để luyện mắt
| Nội dung | Có phải thông tin? | Vì sao |
|---|---|---|
| “Bạn Lan cao 1,52 m” | Có | Nói rõ về một người, cho biết một đặc điểm cụ thể. |
| “Ngày mai Hà Nội có mưa rào” | Có | Giúp ta chuẩn bị cho ngày mai. |
| Dãy kí tự “xqzt#8” | Không | Không gắn với sự việc nào, không hiểu được. |
| Tiếng ồn ngẫu nhiên | Không | Không truyền đạt điều gì có nghĩa. |
Các ví dụ trên do người viết tự đặt để minh hoạ, không phải đề gốc.
Thông tin khác dữ liệu thế nào?
Đây là chỗ học sinh hay nhầm nhất. Dữ liệu là thông tin đã được số hoá, tức được mã hoá thành dạng để máy tính lưu trữ và xử lí (số, chữ, hình ảnh, âm thanh…).
- Dãy số 5, 7, 9 lưu trong máy mà không ai biết nó là gì → chỉ là dữ liệu.
- “Điểm kiểm tra của An lần lượt là 5, 7, 9” → đã mang ý nghĩa, là thông tin.
Mẹo nhớ: dữ liệu là “nguyên liệu”, thông tin là “món ăn” sau khi hiểu được ý nghĩa.
Loại trừ phương án sai như thế nào?
- Phương án chỉ có kí hiệu, số rời rạc: thường là dữ liệu, chưa có ngữ cảnh → loại.
- Phương án là vật dụng hoặc thiết bị (máy tính, USB, thẻ nhớ): đó là phương tiện lưu trữ, không phải thông tin → loại.
- Phương án là hành động hoặc thao tác (sao chép, xoá tệp): đó là xử lí thông tin → loại.
- Phương án là một câu có nghĩa, nói về sự việc cụ thể: giữ lại.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn “chiếc máy tính” hoặc “tờ báo” vì nghĩ chúng chứa thông tin; thực ra chúng là vật mang tin.
- Nhầm dữ liệu với thông tin vì cả hai đều có thể là số.
- Cho rằng thông tin sai thì không phải thông tin. Thực ra nó vẫn là tin nhưng không đáng tin cậy; tính chính xác là một yêu cầu của thông tin tốt.
Bài luyện tập
Câu 1. Chọn phương án là thông tin: A. Dãy kí tự “kjh@@12”; B. Bản tin “Nhiệt độ lúc 6 giờ sáng là 18°C”; C. Chiếc USB; D. Thao tác sao chép tệp.
Đáp án: B – chỉ B nói về sự việc cụ thể và đem lại hiểu biết; A là dãy kí tự vô nghĩa, C là vật mang tin, D là hành động xử lí.
Câu 2. “Điểm Toán của An là 9” là thông tin hay dữ liệu? Còn số 9 đứng một mình trong ô bảng tính?
Đáp án: câu đầu là thông tin vì có ý nghĩa cụ thể; số 9 đứng riêng chỉ là dữ liệu.
Câu 3. Câu “Mặt Trời mọc ở hướng Tây” có là thông tin không?
Đáp án: là một tin được truyền đạt nhưng sai sự thật, nên không đáng tin cậy và không có giá trị sử dụng; ta cần kiểm tra độ chính xác của thông tin.
Tóm tắt
Gặp câu “Phương án nào sau đây là thông tin?”, hãy tìm phương án có nghĩa, gắn với sự việc cụ thể và giúp người nhận hiểu thêm. Loại các phương án là kí hiệu rời rạc (dữ liệu thô), thiết bị lưu trữ hay thao tác xử lí.
Câu hỏi thường gặp
Thông tin là gì?
Thông tin là những gì đem lại hiểu biết cho con người về thế giới xung quanh và về chính bản thân mình.
Thông tin khác dữ liệu ở điểm nào?
Dữ liệu là thông tin đã được mã hoá để máy tính lưu trữ, xử lí, có thể chưa gắn ý nghĩa cụ thể. Thông tin là nội dung có ý nghĩa mà con người hiểu được từ dữ liệu.
Máy tính hay USB có phải là thông tin không?
Không. Chúng là thiết bị, tức vật mang tin hoặc phương tiện lưu trữ. Thông tin là nội dung được lưu trong đó.
Thông tin sai có còn là thông tin không?
Nó vẫn là một tin được truyền đi nhưng không đáng tin cậy, nên không có giá trị. Thông tin tốt cần chính xác, rõ ràng và hữu ích.