Trả lời nhanh
Phân hữu cơ dùng để bón lót là chính vì chất dinh dưỡng trong phân ở dạng hợp chất hữu cơ, phải được vi sinh vật trong đất phân giải dần thành chất khoáng thì cây mới hút được, nên phân phát huy tác dụng chậm. Ngoài ra, phân có hàm lượng dinh dưỡng thấp, phải bón nhiều và có tác dụng cải tạo đất, nên cần bón trước khi gieo trồng.
Bón lót là gì?
Bón lót là cách bón phân vào đất trước khi gieo hạt hoặc trồng cây. Phân thường được rải đều rồi cày bừa trộn với đất, hoặc bỏ xuống đáy hố, rãnh trước khi đặt cây con. Mục đích là chuẩn bị sẵn “kho thức ăn” và môi trường đất tốt cho cây ngay từ đầu.
Cách bón thứ hai là bón thúc: bón trong thời gian cây đang sinh trưởng, nhằm bổ sung dinh dưỡng kịp thời ở những giai đoạn cây cần nhiều.
Giải thích: vì sao phân hữu cơ phải bón lót?
1. Phân hữu cơ phân giải chậm
Phân hữu cơ gồm phân chuồng, phân bắc đã ủ, phân rác, phân xanh, than bùn… Dinh dưỡng trong đó nằm trong xác bã động vật, thực vật, chưa ở dạng cây hấp thụ trực tiếp được. Phải nhờ vi sinh vật đất phân giải thành các chất khoáng đơn giản (đạm, lân, kali…) cây mới sử dụng.
Quá trình này kéo dài nhiều ngày đến nhiều tuần. Nếu đợi cây đã lớn mới bón thì phân chưa kịp phân giải, cây chưa nhận được dinh dưỡng đúng lúc cần. Bón lót cho phân có thời gian “chín” trong đất.
2. Hàm lượng dinh dưỡng thấp, phải bón nhiều
So với phân hoá học, phân hữu cơ chứa ít chất dinh dưỡng trên mỗi kilôgam. Muốn đủ cho cây phải bón một lượng lớn, có khi hàng tấn trên một héc-ta. Lượng nhiều như vậy rất khó rải và trộn đều khi cây đã mọc, dễ làm hại rễ và lá. Làm đất lúc chuẩn bị gieo trồng thì trộn phân dễ dàng và đều hơn.
3. Phân hữu cơ cải tạo đất
Phân hữu cơ làm đất tơi xốp, tăng khả năng giữ nước, giữ phân và tạo điều kiện cho vi sinh vật có ích phát triển. Những tác dụng này cần được tạo ra từ đầu vụ, khi làm đất, chứ không thể “bù” sau khi cây đã mọc rễ.
4. An toàn cho rễ cây
Phân hữu cơ khi phân giải sinh nhiệt và một số chất có thể gây xót rễ. Bón lót, trộn với đất và để một thời gian trước khi gieo trồng thì hạn chế được nguy cơ này.
Bảng so sánh phân hữu cơ và phân hoá học về cách bón
| Tiêu chí | Phân hữu cơ | Phân hoá học (vô cơ) |
|---|---|---|
| Dạng dinh dưỡng | Hợp chất hữu cơ, cần phân giải | Muối khoáng, dễ tan, cây hút nhanh |
| Tốc độ phát huy | Chậm, kéo dài | Nhanh |
| Hàm lượng dinh dưỡng | Thấp, bón nhiều | Cao, bón ít |
| Ảnh hưởng đến đất | Cải tạo, làm đất tơi xốp | Dùng nhiều, kéo dài dễ làm đất chai, chua |
| Cách bón chủ yếu | Bón lót | Bón thúc (có thể bón lót một phần) |
Mẹo nhớ
Nhớ ba chữ: chậm – nhiều – tốt đất. Chậm nên phải bón sớm; nhiều nên phải bón khi làm đất; tốt đất nên là nền cho cả vụ. Còn phân vô cơ thì “nhanh – ít” nên hợp để bón thúc.
Lỗi sai thường gặp
- Viết “vì phân hữu cơ ít chất dinh dưỡng” mà không nói tới việc phân giải chậm. Đây là ý quan trọng nhất, nên đặt lên đầu.
- Hiểu nhầm là phân hữu cơ không bao giờ bón thúc. Thực tế, phân hữu cơ đã ủ hoai mục hoặc phân hữu cơ dạng nước vẫn có thể dùng để bón thúc, nhưng đó không phải cách dùng chính.
- Bón phân chuồng tươi chưa ủ trực tiếp vào gốc cây: dễ xót rễ, mang theo mầm bệnh, trứng giun sán. Phân phải được ủ hoai mục trước khi bón.
Bài luyện tập
- Bác Lan định bón phân chuồng cho ruộng cà chua khi cây đã có quả. Theo em, làm vậy có hợp lí không?
Đáp án: Không hợp lí. Phân chuồng phân giải chậm nên chưa kịp cung cấp dinh dưỡng đúng lúc, lại khó rải đều và dễ làm hại rễ. Nên bón lót khi làm đất, còn giai đoạn ra quả thì bổ sung bằng bón thúc. - Nêu hai tác dụng của phân hữu cơ ngoài việc cung cấp dinh dưỡng.
Đáp án: Làm đất tơi xốp, tăng khả năng giữ nước và giữ chất dinh dưỡng; tạo điều kiện cho vi sinh vật có ích phát triển. - Vì sao phân đạm urê thường dùng để bón thúc chứ không phải bón lót là chính?
Đáp án: Urê dễ tan, cây hấp thụ nhanh nhưng cũng dễ bị rửa trôi, nên chia nhỏ bón vào các giai đoạn cây cần nhiều đạm.
Ghi nhớ
Phân hữu cơ bón lót là chính vì phân giải chậm, hàm lượng dinh dưỡng thấp phải bón nhiều và có tác dụng cải tạo đất. Khi trả lời bài, em nên nêu đủ lí do này và có thể thêm ví dụ về phân chuồng đã ủ hoai mục.
Câu hỏi thường gặp
Bón lót là gì, bón thúc là gì?
Bón lót là bón phân trước khi gieo trồng, thường trộn với đất khi làm đất. Bón thúc là bón phân trong thời gian cây đang sinh trưởng để bổ sung dinh dưỡng kịp thời.
Phân hữu cơ có bón thúc được không?
Có thể, nếu là phân đã ủ hoai mục hoặc dạng hòa nước, nhưng đó không phải cách dùng chính vì phân giải chậm, hàm lượng thấp, bón nhiều.
Vì sao không bón phân chuồng tươi trực tiếp cho cây?
Phân tươi khi phân giải sinh nhiệt và chất có hại, dễ xót rễ, lại mang mầm bệnh, trứng giun sán. Vì vậy phải ủ cho hoai mục trước khi bón.
Kể tên một số loại phân hữu cơ thường gặp?
Phân chuồng, phân bắc đã ủ, phân rác, phân xanh (cây họ đậu vùi vào đất), than bùn và các loại phân hữu cơ ủ từ phụ phẩm nông nghiệp.