Trả lời nhanh
Phát biểu “Ở điều kiện thường, các chất ion đều ở thể rắn” là ĐÚNG. Trong hợp chất ion, các cation và anion hút nhau bằng lực tĩnh điện mạnh, xếp thành mạng tinh thể bền vững. Vì vậy chúng khó nóng chảy, khó bay hơi và ở trạng thái rắn ở nhiệt độ phòng.
Vì sao hợp chất ion đều ở thể rắn?
Hợp chất ion được tạo từ các ion trái dấu, ví dụ Na+ và Cl– trong NaCl. Mỗi ion hút nhiều ion trái dấu xung quanh nó, nên cả khối tinh thể là một mạng lưới liên kết liên tục.
Muốn phá mạng này (làm nóng chảy hay bay hơi) phải cung cấp rất nhiều năng lượng. Vì thế ở 25 °C, mọi hợp chất ion em gặp ở chương trình phổ thông như NaCl, MgO, CaCl2, KOH, NH4Cl… đều là chất rắn.
Kiểm tra các phát biểu thường gặp
Đề gốc thường ghép nhiều phát biểu về hợp chất ion. Em có thể đối chiếu với bảng sau để xác định đúng – sai nhanh.
| Phát biểu | Đúng/Sai | Giải thích |
|---|---|---|
| Ở điều kiện thường, các chất ion đều ở thể rắn. | Đúng | Lực hút tĩnh điện mạnh, mạng tinh thể ion bền. |
| Hợp chất ion có nhiệt độ nóng chảy và nhiệt độ sôi cao, khó bay hơi. | Đúng | Cần nhiều năng lượng để phá mạng tinh thể. |
| Hợp chất ion ở thể rắn dẫn điện tốt. | Sai | Ion bị giữ cố định trong mạng, không di chuyển tự do. |
| Hợp chất ion dẫn điện khi nóng chảy hoặc khi tan trong nước. | Đúng | Lúc đó ion chuyển động tự do, mang điện tích. |
| Mọi hợp chất ion đều tan tốt trong nước. | Sai | AgCl, BaSO4, CaCO3 là hợp chất ion nhưng không tan. |
| Hợp chất ion chỉ được tạo từ kim loại và phi kim. | Sai | NH4Cl gồm NH4+ và Cl–, chỉ chứa phi kim. |
| Trong tinh thể NaCl có các phân tử NaCl riêng lẻ. | Sai | Chỉ có mạng ion Na+, Cl–; công thức NaCl chỉ cho tỉ lệ ion 1 : 1. |
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “dẫn điện” với “có ion”: chất rắn có ion nhưng ion không tự do thì không dẫn điện. Chỉ khi nóng chảy hoặc hoà tan mới dẫn điện.
- Khái quát “đều tan”: tính tan là tính chất riêng của từng muối, không phải của mọi hợp chất ion.
- Cho rằng hợp chất ion luôn có kim loại: các muối amoni là ví dụ ngược lại.
- Gọi “phân tử” NaCl, MgO: hợp chất ion chỉ có “đơn vị công thức”, không có phân tử.
Mẹo nhớ
Hãy nhớ ba chữ “rắn – cứng – giòn” cho hình ảnh tinh thể muối ăn: rắn ở nhiệt độ thường, nóng chảy ở nhiệt độ cao (NaCl khoảng 801 °C), dễ vỡ khi bị đập. Còn dẫn điện thì nhớ “phải có ion tự do“: nóng chảy hoặc dung dịch.
Luyện tập
- Phát biểu “KCl rắn dẫn điện tốt vì chứa các ion K+ và Cl–” đúng hay sai?
Đáp án: Sai. Ion trong KCl rắn bị cố định trong mạng tinh thể nên không dẫn điện; KCl nóng chảy hoặc dung dịch KCl mới dẫn điện. - Chất nào sau đây là hợp chất ion: MgO, CO2, NH4NO3, HCl?
Đáp án: MgO (Mg2+, O2–) và NH4NO3 (NH4+, NO3–). CO2 và HCl là hợp chất cộng hoá trị. - “Ở điều kiện thường, mọi hợp chất ion đều ở thể rắn nên đều tan trong nước”. Vì sao suy luận này sai?
Đáp án: Thể rắn không liên quan trực tiếp đến độ tan. Nhiều hợp chất ion như BaSO4, AgCl rắn nhưng gần như không tan.
Lưu ý: nếu đề của em có các phương án đánh số khác, hãy dùng bảng ở trên để đối chiếu từng ý và chọn tổ hợp phát biểu đúng.
Câu hỏi thường gặp
Ở điều kiện thường, các chất ion đều ở thể rắn đúng hay sai?
Đúng. Lực hút tĩnh điện giữa các ion trái dấu rất mạnh nên hợp chất ion tạo mạng tinh thể bền và là chất rắn ở nhiệt độ phòng.
Hợp chất ion có dẫn điện không?
Ở thể rắn thì không dẫn điện vì các ion không tự do. Khi nóng chảy hoặc tan trong nước, các ion chuyển động tự do nên dẫn điện được.
Mọi hợp chất ion có tan trong nước không?
Không. Nhiều hợp chất ion tan như NaCl, KNO3, nhưng AgCl, BaSO4, CaCO3 là các hợp chất ion rất ít tan hoặc không tan.
Hợp chất ion có nhất thiết chứa kim loại không?
Không. Các muối amoni như NH4Cl là hợp chất ion nhưng chỉ gồm các nguyên tố phi kim.