Trả lời nhanh
Bệnh sốt rét do kí sinh trùng sốt rét sống trong máu gây ra và lây qua muỗi A-nô-phen đốt. Muốn phòng bệnh phải diệt muỗi trưởng thành, ngăn muỗi sinh sản (dọn nước đọng, thả cá ăn bọ gậy) và ngăn muỗi đốt (ngủ màn, mặc áo dài tay). Câu 3: chọn a. Có, vì hiện nay đã có thuốc đặc trị để chữa và phòng bệnh.
Bài 12 trong vở bài tập Khoa học lớp 5 (chương trình cũ) chỉ có 3 câu, nhưng muốn làm đúng em cần hiểu cả chuỗi: kí sinh trùng → muỗi → người. Phần dưới đây giải từng câu, giải thích lí do và có thêm bài luyện tập để em tự kiểm tra. Nếu cần đối chiếu nội dung sách giáo khoa, em xem bài cùng tên tại Khoa học lớp 5 trang 26, 27 Bài 12: Phòng bệnh sốt rét.
Kiến thức cần nhớ trước khi làm bài
- Dấu hiệu: người bệnh bị sốt cao theo cơn. Cơn sốt thường bắt đầu bằng rét run, sau đó nóng sốt, cuối cùng ra mồ hôi rồi hạ sốt. Các cơn này lặp lại sau vài ngày.
- Nguyên nhân: do kí sinh trùng sốt rét sống trong máu người bệnh.
- Đường lây: muỗi A-nô-phen hút máu người bệnh có kí sinh trùng, rồi đốt người lành và truyền kí sinh trùng sang. Bệnh không lây qua việc ăn chung, nói chuyện hay bắt tay.
- Tác hại: người bệnh bị thiếu máu, mệt mỏi, nếu nặng hoặc không chữa kịp có thể tử vong, nhất là trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai.
Câu 1 (trang 23): Nối câu hỏi ở cột A với câu trả lời ở cột B
Câu này ghép các câu hỏi cơ bản về bệnh sốt rét với đáp án tương ứng. Em đối chiếu theo nội dung như bảng sau (vị trí các dòng trong vở có thể khác thứ tự, chỉ cần nối đúng ý):
| Câu hỏi | Câu trả lời phù hợp |
|---|---|
| Bệnh sốt rét có dấu hiệu như thế nào? | Rét run, sau đó sốt cao, cuối cùng ra mồ hôi và hạ sốt; các cơn lặp lại. |
| Tác nhân gây bệnh sốt rét là gì? | Kí sinh trùng sốt rét sống trong máu người. |
| Bệnh sốt rét lây truyền bằng cách nào? | Qua muỗi A-nô-phen: muỗi hút máu người bệnh rồi đốt người lành. |
| Bệnh sốt rét nguy hiểm như thế nào? | Làm thiếu máu, suy yếu cơ thể, có thể gây tử vong nếu không chữa kịp thời. |
Mẹo nhớ: “Rét – Sốt – Mồ hôi” là ba bước của một cơn sốt rét; “Kí sinh trùng – Muỗi A-nô-phen – Người” là con đường lây bệnh.
Câu 2 (trang 23): Các biện pháp phòng chống muỗi
Đề hỏi ba việc khác nhau. Em hãy nhìn vòng đời của muỗi để thấy mỗi biện pháp “chặn” ở khâu nào.
a) Cần làm gì để diệt muỗi trưởng thành?
- Phun thuốc trừ muỗi ở những nơi muỗi đậu.
- Tổng vệ sinh xung quanh nhà: phát quang bụi rậm, dọn sạch nơi tối ẩm để muỗi không có chỗ ẩn nấp.
b) Cần làm gì để ngăn chặn không cho muỗi sinh sản?
- Chôn kín rác thải, dọn sạch những nơi có nước đọng (lu, chum, vỏ lon, lốp xe cũ…).
- Lấp các vũng nước, khai thông cống rãnh.
- Thả cá vào bể, ao để cá ăn bọ gậy (con lăn quăn).
c) Cần làm gì để ngăn chặn không cho muỗi đốt người?
- Ngủ màn, kể cả ban ngày khi ngủ trưa ở vùng có muỗi.
- Buổi tối mặc quần dài, áo dài tay.
- Ở một số nơi, người ta tẩm màn bằng chất phòng muỗi để muỗi không đốt xuyên qua được.
Vì sao phải làm cả ba nhóm biện pháp?
Nếu chỉ phun thuốc diệt muỗi trưởng thành mà để nước đọng, bọ gậy vẫn lớn lên thành muỗi mới. Ngược lại, chỉ dọn nước đọng ở nhà mình mà không ngủ màn thì muỗi từ nơi khác bay tới vẫn đốt em được. Ba nhóm biện pháp bổ sung cho nhau nên cần làm đồng thời.
Câu 3 (trang 23): Khoanh vào chữ cái trước câu trả lời đúng
Hiện nay đã có thuốc đặc trị để chữa và phòng bệnh sốt rét chưa?
- a. Có.
- b. Chưa.
Đáp án: a. Có.
Giải thích: Y học đã có thuốc chữa và thuốc phòng sốt rét, nên bệnh không còn là “bệnh nan y”. Tuy nhiên, thuốc phải do cán bộ y tế kê đơn, uống đủ liều, đủ ngày. Tự ý mua thuốc hoặc bỏ dở thuốc có thể khiến kí sinh trùng còn sót lại và bệnh tái phát.
Loại trừ: phương án b sai vì nếu “chưa có thuốc” thì sẽ không giải thích được vì sao người bệnh đi khám sớm và điều trị đúng cách vẫn khỏi bệnh.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm tác nhân với vật trung gian: muỗi không phải là nguyên nhân gốc, mà là con vật truyền bệnh. Nguyên nhân gốc là kí sinh trùng sốt rét.
- Nhầm với sốt xuất huyết: hai bệnh đều do muỗi nhưng do tác nhân khác nhau. Bài này chỉ nói về sốt rét và muỗi A-nô-phen.
- Chỉ nêu một biện pháp: câu 2 yêu cầu ba ý a, b, c riêng biệt, mỗi ý nên ghi ít nhất hai việc làm cụ thể.
- Viết lẫn ý b và c: “ngủ màn” là ngăn muỗi đốt (ý c), không phải ngăn muỗi sinh sản (ý b).
Bài luyện tập tự kiểm tra
- Đúng hay sai? “Ngồi gần người bị sốt rét là sẽ bị lây bệnh.” Hãy giải thích.
Đáp án: Sai. Bệnh chỉ lây khi muỗi A-nô-phen hút máu người bệnh rồi đốt người khác, không lây trực tiếp qua tiếp xúc thông thường. - Nhà bạn Lan có một chum nước không đậy nắp ngoài sân. Việc này làm tăng nguy cơ gì và Lan nên làm gì?
Đáp án: Muỗi có thể đẻ trứng, bọ gậy phát triển trong chum. Lan nên đậy kín nắp, thay nước thường xuyên hoặc thả cá vào bể nước lớn. - Sắp xếp theo thứ tự đúng quá trình lây bệnh: (1) Muỗi đốt người lành; (2) Người bệnh có kí sinh trùng trong máu; (3) Muỗi hút máu người bệnh; (4) Kí sinh trùng vào máu người lành.
Đáp án: 2 → 3 → 1 → 4. - Kể ba việc em có thể làm ở nhà và ở trường để phòng bệnh sốt rét.
Gợi ý: ngủ màn; dọn sạch vũng nước, vỏ hộp đọng nước ở sân; đổ rác đúng nơi quy định, phát quang bụi cỏ gần lớp học.
Tóm tắt bài để ghi vào vở
Sốt rét do kí sinh trùng trong máu gây ra, lây qua muỗi A-nô-phen. Cách phòng tốt nhất là diệt muỗi, ngăn muỗi sinh sản và ngủ màn; khi có dấu hiệu sốt theo cơn, cần đến cơ sở y tế sớm để được dùng thuốc đặc trị.
Câu hỏi thường gặp
Bệnh sốt rét do đâu và lây qua đường nào?
Bệnh do kí sinh trùng sốt rét sống trong máu gây ra. Bệnh lây khi muỗi A-nô-phen hút máu người bệnh rồi đốt người lành, không lây qua tiếp xúc thông thường.
Câu 3 trang 23 VBT Khoa học lớp 5 Bài 12 chọn đáp án nào?
Chọn a. Có, vì hiện nay đã có thuốc đặc trị để chữa và phòng bệnh sốt rét, nhưng phải dùng theo chỉ định của cán bộ y tế.
Làm thế nào để ngăn muỗi sinh sản?
Chôn kín rác thải, dọn sạch nơi nước đọng, lấp vũng nước, khai thông cống rãnh và thả cá để ăn bọ gậy.
Cách ngăn không cho muỗi đốt người là gì?
Ngủ màn (có thể tẩm chất phòng muỗi), mặc quần dài áo dài tay vào buổi tối, nhất là ở vùng có nhiều muỗi.