Trả lời nhanh
Rừng có vai trò rất lớn: điều hoà khí hậu, hấp thụ khí CO2 và cung cấp O2; giữ đất, giữ nước, chống lũ lụt, xói mòn; là nơi sống của nhiều loài sinh vật; cung cấp gỗ, lâm sản, dược liệu cho sản xuất; đồng thời phục vụ du lịch, nghiên cứu khoa học và tạo việc làm cho người dân.
Rừng là gì? Vì sao cần nói đến vai trò của rừng?
Rừng là một hệ sinh thái gồm cây gỗ, cây bụi, động vật, vi sinh vật và đất rừng, trong đó cây rừng chiếm ưu thế. Mỗi thành phần gắn bó với nhau nên chỉ cần mất cây là cả hệ thống bị ảnh hưởng.
Khi trả lời câu hỏi “vai trò của rừng”, em nên chia thành hai nhóm lớn: vai trò đối với đời sống và môi trường và vai trò đối với sản xuất, kinh tế. Chia như vậy bài làm sẽ mạch lạc và dễ đủ ý.
Vai trò của rừng đối với đời sống và môi trường
1. Điều hoà khí hậu, làm sạch không khí
- Cây xanh quang hợp, hấp thụ CO2 và thải O2, góp phần giảm hiệu ứng nhà kính.
- Tán rừng che nắng, hơi nước thoát ra từ lá làm không khí mát và ẩm hơn; nhiệt độ trong rừng thường dịu hơn nơi đất trống.
- Rừng giữ lại bụi, giảm tiếng ồn, giúp không khí trong lành.
2. Giữ đất, giữ nước, hạn chế thiên tai
- Tán lá làm giảm sức rơi của hạt mưa, rễ cây bám chặt đất nên hạn chế xói mòn, sạt lở.
- Đất rừng có lớp lá mục xốp, thấm nước tốt, giúp nước mưa ngấm xuống tầng đất sâu, bổ sung nước ngầm và duy trì dòng chảy cho sông suối vào mùa khô.
- Rừng đầu nguồn làm giảm lũ quét, lũ ống; rừng ven biển (như rừng ngập mặn) làm giảm sóng, gió bão, bảo vệ đê và làng mạc.
3. Bảo tồn đa dạng sinh học
Rừng là nơi cư trú, kiếm ăn và sinh sản của hàng nghìn loài thực vật, động vật, nấm, vi sinh vật. Nhiều loài quý hiếm chỉ sống được trong rừng, nên rừng cũng là “ngân hàng gen” tự nhiên cho tương lai.
4. Phục vụ đời sống tinh thần, giáo dục
Vườn quốc gia, khu bảo tồn là nơi nghỉ dưỡng, tham quan, học tập, nghiên cứu khoa học và giáo dục ý thức bảo vệ thiên nhiên.
Vai trò của rừng đối với sản xuất và kinh tế
| Lĩnh vực | Rừng đóng góp gì? | Ví dụ |
|---|---|---|
| Lâm sản | Cung cấp gỗ, tre, nứa, song mây, nhựa, tinh dầu | Gỗ làm nhà, bàn ghế; tre nứa làm đồ thủ công |
| Nguyên liệu công nghiệp | Cung cấp nguyên liệu cho chế biến | Gỗ keo, bạch đàn làm giấy, ván ép |
| Dược liệu, thực phẩm | Cho cây thuốc, mật ong, nấm, măng, quả rừng | Quế, sa nhân, mật ong rừng |
| Nông nghiệp | Bảo vệ đất, nguồn nước tưới, chắn gió cho đồng ruộng | Rừng phòng hộ đầu nguồn, đai rừng chắn cát |
| Dịch vụ | Du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, dịch vụ môi trường rừng | Tham quan vườn quốc gia |
| Việc làm | Tạo sinh kế cho người trồng, chăm sóc, khai thác, chế biến | Hộ trồng rừng, xưởng chế biến gỗ |
Như vậy, rừng không chỉ cho sản phẩm trực tiếp mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho nông nghiệp, thuỷ điện, thuỷ lợi và nhiều ngành khác hoạt động ổn định.
Mẹo nhớ nhanh
Em có thể nhớ bằng câu “KHÍ – ĐẤT – NƯỚC – SINH VẬT – KINH TẾ“: rừng điều hoà khí hậu, giữ đất, giữ nước, nuôi sinh vật, và mang lại giá trị kinh tế. Năm ý này gần như đủ cho mọi câu hỏi về vai trò của rừng.
Lỗi sai thường gặp
- Chỉ kể “cho gỗ, cho củi” mà quên vai trò phòng hộ, bảo vệ môi trường – đây thường là ý quan trọng nhất.
- Nhầm rừng “thải CO2” hoàn toàn. Thực tế ban ngày rừng quang hợp hấp thụ CO2 nhiều hơn lượng thải ra khi hô hấp, nên tổng thể rừng là nơi lưu giữ carbon.
- Cho rằng khai thác rừng là xấu hoàn toàn. Rừng sản xuất được phép khai thác hợp lí, nhưng phải gắn với trồng lại rừng.
Hệ quả khi rừng bị suy giảm và việc cần làm
Phá rừng làm đất trơ trụi dễ bị rửa trôi, lũ lụt, hạn hán tăng, nhiều loài mất nơi sống, khí hậu nóng lên. Vì vậy cần trồng rừng, khoanh nuôi tái sinh, phòng chống cháy rừng, khai thác có kế hoạch và nghiêm cấm săn bắt, buôn bán động vật hoang dã trái phép.
Bài luyện tập có đáp án
Câu 1. Vì sao rừng đầu nguồn giúp giảm lũ quét?
Đáp án: Tán và rễ cây làm giảm dòng chảy mặt, đất rừng xốp thấm nước tốt nên nước mưa ngấm dần xuống đất thay vì đổ nhanh về hạ lưu.
Câu 2. Nêu hai ví dụ cho thấy rừng giúp ích cho sản xuất nông nghiệp.
Đáp án: Rừng phòng hộ đầu nguồn giữ nước cho sông suối để tưới ruộng; đai rừng chắn gió, chắn cát bảo vệ đồng ruộng ven biển.
Câu 3. Một xã trồng keo để cung cấp gỗ nguyên liệu giấy. Rừng này thuộc nhóm vai trò nào? Có nên chặt hết cùng lúc không?
Đáp án: Thuộc vai trò sản xuất, cung cấp nguyên liệu. Không nên chặt trắng toàn bộ cùng lúc vì dễ gây xói mòn; cần khai thác luân phiên và trồng lại ngay.
Câu hỏi thường gặp
Vai trò quan trọng nhất của rừng là gì?
Nhiều tài liệu nhấn mạnh vai trò phòng hộ và bảo vệ môi trường (điều hoà khí hậu, giữ đất, giữ nước, bảo tồn đa dạng sinh học) vì đây là những giá trị lâu dài, khó thay thế bằng tiền.
Rừng được phân thành những loại nào theo mục đích sử dụng?
Theo mục đích sử dụng, rừng thường chia thành ba loại: rừng phòng hộ, rừng đặc dụng và rừng sản xuất, mỗi loại có chức năng chính khác nhau.
Vì sao rừng được gọi là lá phổi xanh?
Vì cây rừng hấp thụ CO2, thải O2 qua quang hợp, giúp làm sạch và cân bằng thành phần không khí.
Học sinh có thể làm gì để bảo vệ rừng?
Tham gia trồng cây, không bẻ cành, không xả rác trong khu rừng, không sử dụng lửa bừa bãi, tuyên truyền người thân không mua bán động vật hoang dã trái phép.