Trả lời nhanh
Mục đích của việc cày đất là cắt và lật lớp đất để đất tơi xốp, thoáng khí, tăng khả năng giữ nước và chất dinh dưỡng, đồng thời vùi cỏ dại, mầm sâu bệnh. Sau cày còn có bừa, đập đất, lên luống để chuẩn bị chỗ gieo trồng, và bón phân lót để cây con có sẵn dinh dưỡng ngay từ đầu.
Đề bài và cách hiểu
Câu hỏi thường gặp trong môn Công nghệ (phần Trồng trọt): “Hãy trình bày mục đích, yêu cầu kĩ thuật của các công việc làm đất, bón phân lót.” Nội dung gồm hai nhóm việc: làm đất (cày đất, bừa và đập đất, lên luống) và bón phân lót. Với mỗi việc, em cần nêu hai ý: làm để làm gì (mục đích) và làm thế nào cho đạt (yêu cầu kĩ thuật).
1. Cày đất
Mục đích
- Cắt đất thành từng mảng rồi lật lên, làm lớp đất trở nên tơi xốp, thoáng khí, rễ cây dễ phát triển.
- Vùi lấp cỏ dại, tàn dư cây trồng trước và một phần mầm mống sâu bệnh; phơi đất làm giảm sâu bệnh trong đất.
- Giúp đất giữ nước, chất dinh dưỡng tốt hơn và vi sinh vật có lợi hoạt động mạnh hơn.
Yêu cầu kĩ thuật
- Đất phải đủ độ tơi xốp, các mảng đất được lật đều.
- Cỏ dại và tàn dư được vùi sâu xuống, không còn nhiều trên mặt.
- Độ sâu cày phù hợp với từng loại cây và loại đất (cây ăn củ, cây lấy củ thường cần cày sâu hơn cây rau ăn lá).
- Cày vào lúc đất đủ ẩm, không quá khô cứng hay quá nhão.
2. Bừa và đập đất
Mục đích
Làm nhỏ các tảng đất sau cày, nhặt sạch cỏ dại và rễ cỏ, san phẳng mặt ruộng để hạt giống hoặc cây con tiếp xúc tốt với đất, nảy mầm và bén rễ đều.
Yêu cầu kĩ thuật
- Đất nhỏ, tơi, mịn, mặt đất bằng phẳng.
- Sạch cỏ dại, không còn tảng đất to.
- Với ruộng lúa nước: bừa kĩ, giữ lớp nước nông, mặt ruộng phẳng để cấy hoặc gieo sạ đều.
3. Lên luống
Mục đích
- Tăng bề dày lớp đất trồng, rễ có nhiều chỗ để phát triển.
- Dễ tưới tiêu, thoát nước khi mưa to, hạn chế úng rễ.
- Thuận tiện cho chăm sóc, bón phân, làm cỏ và thu hoạch.
Yêu cầu kĩ thuật
- Hướng luống, chiều rộng, chiều cao luống tuỳ theo loại cây, địa hình và mùa vụ (mùa mưa nên lên luống cao hơn mùa khô).
- Mặt luống phẳng, rãnh luống thông thoát nước.
- Luống thẳng, đều để dễ chăm sóc.
Lưu ý: lên luống thường áp dụng cho rau, đậu, khoai… Với lúa nước thì không lên luống mà làm phẳng ruộng.
4. Bón phân lót
Mục đích
Bón phân lót là bón phân vào đất trước khi gieo trồng. Việc này cung cấp dinh dưỡng kịp thời cho cây con ngay khi mới mọc hoặc mới bén rễ, giúp cây khoẻ, sinh trưởng tốt về sau.
Yêu cầu kĩ thuật
- Dùng chủ yếu phân hữu cơ đã ủ hoai mục, kết hợp phân lân và vôi (nếu đất chua); có thể thêm một ít phân đạm, kali tuỳ cây.
- Lượng phân và loại phân phù hợp với cây trồng và đất.
- Cách bón: bón vãi (rải đều trên mặt rồi cày bừa vùi xuống), bón theo hàng hoặc bón theo hốc, sau đó lấp đất.
- Phân không để sát hạt giống hay rễ non, tránh làm cháy rễ.
Bảng tóm tắt để học thuộc
| Công việc | Mục đích chính | Yêu cầu chính |
|---|---|---|
| Cày đất | Đất tơi xốp, thoáng; vùi cỏ dại, mầm sâu bệnh | Lật đều, đủ độ sâu, vùi sạch cỏ |
| Bừa, đập đất | Làm nhỏ đất, nhặt cỏ, san phẳng | Đất nhỏ, phẳng, sạch cỏ |
| Lên luống | Tầng đất dày, dễ thoát nước, dễ chăm sóc | Kích thước hợp loại cây, mặt phẳng, rãnh thoát nước |
| Bón lót | Cung cấp dinh dưỡng đầu vụ cho cây con | Phân hữu cơ hoai mục + lân; đúng lượng, đúng cách |
Mẹo nhớ
Nhớ theo thứ tự “Cày – Bừa – Lên luống – Bón lót” và theo chuỗi mục tiêu: lật đất → làm nhỏ đất → tạo chỗ trồng → nuôi cây con. Ba việc đầu đều chuẩn bị “ngôi nhà” cho cây, việc cuối chuẩn bị “bữa ăn đầu tiên”.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm bón lót với bón thúc: bón lót làm trước khi gieo trồng, bón thúc làm trong quá trình cây sinh trưởng.
- Chỉ ghi “cày để đất tơi” mà quên ý vùi cỏ dại, diệt mầm sâu bệnh.
- Quên nêu yêu cầu kĩ thuật, chỉ nêu mục đích — đề hỏi cả hai, thiếu một nửa sẽ mất điểm.
Bài luyện tập
- Vì sao sau khi cày đất còn phải bừa và đập đất?
Đáp án: Sau cày đất còn thành tảng lớn, lẫn cỏ dại và mặt đất gồ ghề. Bừa, đập làm đất nhỏ, sạch cỏ, phẳng để hạt nảy mầm và cây bén rễ đều. - Một bạn bón phân chuồng tươi chưa ủ sát gốc cây con và thấy cây héo. Em giải thích thế nào?
Đáp án: Phân chưa hoai mục sinh nhiệt và có thể chứa mầm bệnh, bón sát rễ non làm cháy rễ. Cần ủ hoai mục và bón cách xa hạt, rễ, rồi lấp đất. - Tại sao mùa mưa nên lên luống cao hơn mùa khô?
Đáp án: Luống cao giúp thoát nước nhanh, tránh úng ngập làm thối rễ.
Câu hỏi thường gặp
Mục đích của việc cày đất là gì?
Cày đất làm cho đất tơi xốp, thoáng khí, vùi lấp cỏ dại và mầm sâu bệnh, đồng thời tăng khả năng giữ nước, giữ dinh dưỡng của đất để rễ cây phát triển tốt.
Bón phân lót là gì và dùng loại phân nào?
Bón phân lót là bón phân vào đất trước khi gieo trồng. Thường dùng phân hữu cơ đã ủ hoai mục, kết hợp phân lân và vôi tuỳ đất, để cung cấp dinh dưỡng cho cây con ngay từ đầu.
Bón lót khác bón thúc ở điểm nào?
Bón lót thực hiện trước khi gieo trồng, nhằm cung cấp dinh dưỡng đầu vụ. Bón thúc thực hiện khi cây đang sinh trưởng, nhằm bổ sung dinh dưỡng kịp thời cho từng giai đoạn.
Lên luống có áp dụng cho mọi cây trồng không?
Không. Lên luống thường dùng cho rau, đậu, khoai… cần thoát nước tốt. Cây lúa nước cần ruộng phẳng, giữ nước nên không lên luống.