Trả lời nhanh
Bài 1 Công nghệ 7 (Kết nối tri thức) gồm 5 ý chính: (1) vai trò và triển vọng của trồng trọt; (2) 9 nhóm cây trồng theo mục đích sử dụng; (3) ba phương thức trồng trọt: ngoài tự nhiên, trong nhà có mái che, kết hợp; (4) đặc điểm của trồng trọt công nghệ cao; (5) ba ngành nghề: kĩ sư trồng trọt, kĩ sư bảo vệ thực vật, kĩ sư chọn giống cây trồng.
Sơ đồ kiến thức Bài 1 cần nhớ
Bài này mở đầu chương trồng trọt nên chủ yếu là kiến thức “nhận biết và phân loại”. Em chỉ cần nắm khung dưới đây rồi đi vào chi tiết từng phần.
| Phần | Nội dung cốt lõi | Từ khoá dễ nhớ |
|---|---|---|
| I | Vai trò và triển vọng của trồng trọt | Lương thực, thực phẩm, nguyên liệu, xuất khẩu |
| II | Các nhóm cây trồng phổ biến | Phân loại theo mục đích sử dụng |
| III | Các phương thức trồng trọt | Ngoài tự nhiên – nhà mái che – kết hợp |
| IV | Trồng trọt công nghệ cao | Giống mới, giá thể, tự động hoá |
| V | Ngành nghề trong trồng trọt | Kĩ sư trồng trọt, bảo vệ thực vật, chọn giống |
I. Vai trò và triển vọng của trồng trọt
1. Vai trò của trồng trọt
Trồng trọt là hoạt động sản xuất ra những sản phẩm từ cây trồng. Ngành này có hai vai trò lớn:
- Cung cấp sản phẩm thiết yếu cho đời sống: gạo, ngô, khoai, rau, củ, quả… là nguồn thức ăn hằng ngày của con người.
- Thúc đẩy các ngành khác phát triển: cung cấp thức ăn cho chăn nuôi, nguyên liệu cho công nghiệp chế biến (xay xát, ép dầu, làm đường, chế biến cà phê, chè…) và hàng hoá cho xuất khẩu.
Ví dụ gần gũi: hạt ngô vừa làm thức ăn cho người, vừa làm thức ăn cho gà, lợn, vừa là nguyên liệu chế biến. Một sản phẩm trồng trọt có thể “đi” vào nhiều ngành như vậy.
2. Triển vọng của trồng trọt ở nước ta
Trồng trọt Việt Nam có nhiều lợi thế để phát triển:
- Điều kiện tự nhiên: khí hậu nhiệt đới, các mùa trong năm rõ rệt; diện tích đất trồng lớn, địa hình đa dạng (đồng bằng, trung du, miền núi) nên trồng được nhiều loại cây.
- Con người và truyền thống: có lịch sử làm nông nghiệp lâu đời, người dân cần cù, thông minh, giàu kinh nghiệm.
- Chính sách và khoa học công nghệ: Nhà nước có chính sách hỗ trợ người sản xuất; ngày càng nhiều thành tựu khoa học, công nghệ được đưa vào đồng ruộng.
Nhờ những lợi thế đó, vị thế của ngành trồng trọt trong nền kinh tế sẽ ngày càng được nâng cao.
II. Các nhóm cây trồng phổ biến
Người ta chia cây trồng thành các nhóm dựa vào mục đích sử dụng (không phải dựa vào hình dạng hay nơi sống). Sách có 9 nhóm:
| Nhóm cây | Đặc điểm sử dụng | Ví dụ |
|---|---|---|
| Cây lương thực | Cho hạt, củ chứa nhiều tinh bột làm thức ăn chính | Lúa, ngô, khoai lang, sắn |
| Cây công nghiệp | Cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến | Cà phê, chè, cao su, hồ tiêu, mía |
| Cây ăn quả | Lấy quả để ăn tươi hoặc chế biến | Cam, bưởi, xoài, nhãn |
| Cây rau | Lấy lá, thân, củ, quả làm rau ăn hằng ngày | Rau muống, cải, cà chua, su hào |
| Cây thuốc | Dùng làm thuốc, chữa bệnh | Actiso, sâm, hương nhu |
| Cây gia vị | Tạo mùi vị cho món ăn | Hành, tỏi, gừng, ớt |
| Cây hoa | Lấy hoa trang trí, làm quà tặng | Hoa hồng, hoa cúc, lan |
| Cây cảnh | Trồng để làm đẹp cảnh quan, không gian sống | Cây bonsai, trúc quân tử, kim tiền |
| Cây lấy gỗ | Cho gỗ dùng trong xây dựng, đồ nội thất, giấy | Keo, bạch đàn, thông |
Lỗi hay gặp: một loại cây có thể thuộc nhiều nhóm tuỳ cách dùng. Ví dụ ngô trồng lấy hạt thì xếp vào cây lương thực, còn ngô ngọt dùng làm rau/quả ăn tươi vẫn thường được nhắc ở nhóm lương thực trong bài này. Khi làm bài, hãy bám vào ví dụ quen thuộc và mục đích chính của cây.
Mẹo nhớ: “Lương – Công – Quả – Rau – Thuốc – Vị – Hoa – Cảnh – Gỗ”. Đọc to vài lần là thuộc đủ 9 nhóm.
III. Một số phương thức trồng trọt phổ biến ở Việt Nam
1. Trồng trọt ngoài tự nhiên
Mọi công việc từ làm đất, gieo trồng đến chăm sóc đều diễn ra trong điều kiện tự nhiên. Đây là phương thức phổ biến nhất, áp dụng cho hầu hết các loại cây.
- Ưu điểm: đơn giản, dễ làm, chi phí thấp, làm được trên diện tích lớn.
- Nhược điểm: phụ thuộc thời tiết (nắng hạn, mưa bão, rét), dễ bị sâu bệnh tấn công.
2. Trồng trọt trong nhà có mái che
Cây được trồng trong nhà lưới, nhà màng, nhà kính… Phương thức này dùng ở nơi điều kiện tự nhiên không thuận lợi hoặc với cây khó phát triển ngoài trời.
- Ưu điểm: ít sâu bệnh; chủ động chăm sóc; năng suất cao; sản xuất được rau, quả trái vụ và an toàn.
- Nhược điểm: vốn đầu tư lớn; đòi hỏi kĩ thuật cao.
3. Phương thức trồng trọt kết hợp
Là sự phối hợp giữa trồng ngoài tự nhiên và trong nhà có mái che, ví dụ gieo ươm cây con trong nhà lưới cho khoẻ rồi đem ra trồng ngoài ruộng. Cách này tận dụng ưu điểm của cả hai phương thức.
Bảng so sánh nhanh
| Tiêu chí | Ngoài tự nhiên | Trong nhà có mái che |
|---|---|---|
| Điều kiện môi trường | Phụ thuộc thiên nhiên | Chủ động điều chỉnh |
| Sâu bệnh | Nhiều | Ít |
| Chi phí đầu tư | Thấp | Cao |
| Yêu cầu kĩ thuật | Thấp hơn | Cao |
| Quy mô | Diện tích lớn | Thường diện tích nhỏ hơn |
IV. Một số đặc điểm cơ bản của trồng trọt công nghệ cao
Trồng trọt công nghệ cao là cách sản xuất ứng dụng thành tựu khoa học kĩ thuật hiện đại vào nhiều khâu. Bốn đặc điểm cần nhớ:
- Năng suất cao, chất lượng tốt, thời gian sinh trưởng ngắn nhờ sử dụng giống mới.
- Cây sinh trưởng, phát triển tốt vì đất được thay bằng giá thể hoặc dung dịch dinh dưỡng (như thuỷ canh, khí canh).
- Hiệu quả sản xuất cao, giải phóng sức lao động do ứng dụng công nghệ như tưới tự động, cảm biến, điều khiển nhiệt độ – độ ẩm.
- Người lao động có trình độ; quy trình sản xuất khép kín, từ khâu giống đến thu hoạch, bảo quản.
Phân biệt: “trong nhà có mái che” chỉ nói đến nơi trồng, còn “công nghệ cao” nói đến mức độ ứng dụng kĩ thuật. Một nhà màng không có hệ thống tự động vẫn chưa phải là công nghệ cao đầy đủ.
V. Một số ngành nghề trong trồng trọt
| Ngành nghề | Nhiệm vụ chính | Phẩm chất cần có |
|---|---|---|
| Kĩ sư trồng trọt | Giám sát, quản lí toàn bộ quá trình trồng trọt; nghiên cứu, ứng dụng tiến bộ kĩ thuật để tăng năng suất, chất lượng nông sản; hướng tới nông nghiệp hiện đại, bền vững, thân thiện môi trường | Yêu thiên nhiên; yêu công việc chăm sóc cây; thích khám phá quy luật sinh trưởng, phát triển của cây |
| Kĩ sư bảo vệ thực vật | Nghiên cứu và phòng trừ các tác nhân gây hại (sâu, bệnh…) để bảo vệ cây trồng, bảo đảm an toàn thực phẩm, giữ đa dạng sinh học, bảo vệ môi trường | Yêu thiên nhiên; thích nghiên cứu khoa học; thích tìm hiểu quy luật phát sinh của côn trùng, sâu bệnh |
| Kĩ sư chọn giống cây trồng | Bảo tồn, phát triển các giống hiện có; nghiên cứu tạo giống mới phục vụ trong nước và xuất khẩu | Yêu thích cây trồng; thích nghiên cứu khoa học; cẩn thận, kiên trì, tỉ mỉ |
Mẹo phân biệt: hỏi “người này làm gì với cây?” — quản lí cả quá trình là kĩ sư trồng trọt; diệt sâu bệnh, bảo vệ cây là kĩ sư bảo vệ thực vật; tạo ra giống mới là kĩ sư chọn giống.
Bài tập luyện tập (có đáp án)
Câu 1. Xếp các cây sau vào đúng nhóm: cà phê, bưởi, gừng, keo, hoa lan, khoai lang.
Đáp án: cà phê – cây công nghiệp; bưởi – cây ăn quả; gừng – cây gia vị; keo – cây lấy gỗ; hoa lan – cây hoa; khoai lang – cây lương thực.
Câu 2. Một hợp tác xã trồng dưa lưới trong nhà màng, quanh năm cho quả. Nêu hai ưu điểm và một nhược điểm của cách làm này.
Đáp án: Ưu điểm: ít sâu bệnh, chủ động chăm sóc, cho sản phẩm trái vụ, năng suất cao (nêu hai ý bất kì). Nhược điểm: vốn đầu tư lớn, cần kĩ thuật cao.
Câu 3. Trắc nghiệm: Người nghiên cứu để tạo ra giống lúa chịu mặn mới là…
A. Kĩ sư trồng trọt B. Kĩ sư bảo vệ thực vật C. Kĩ sư chọn giống cây trồng D. Nông dân sản xuất lúa
Đáp án: C. Việc tạo giống cây trồng mới là nhiệm vụ của kĩ sư chọn giống cây trồng.
Câu 4. Trắc nghiệm: Đặc điểm nào không thuộc trồng trọt công nghệ cao?
A. Dùng giá thể hoặc dung dịch dinh dưỡng thay đất B. Quy trình khép kín C. Hoàn toàn phụ thuộc vào thời tiết D. Dùng giống mới cho năng suất cao
Đáp án: C. Công nghệ cao giúp chủ động điều kiện môi trường nên không phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết; ba phương án còn lại đều là đặc điểm đúng.
Câu 5. Vì sao nói trồng trọt góp phần phát triển ngành chăn nuôi?
Đáp án: Vì trồng trọt cung cấp thức ăn cho vật nuôi như ngô, sắn, khoai, cám gạo, cỏ…; chăn nuôi chỉ phát triển ổn định khi nguồn thức ăn này dồi dào.
Học tiếp và luyện đề
- Giải SGK Công nghệ 7 Bài 1
- Sách bài tập Công nghệ 7 Bài 1
- Vở thực hành Công nghệ 7 Bài 1
- 20 câu trắc nghiệm Công nghệ 7 Bài 1 có đáp án
- Lý thuyết Công nghệ 7 Bài 2: Làm đất trồng cây
- Lý thuyết Công nghệ 7 – Kết nối tri thức (cả năm)
Tổng kết ghi nhớ nhanh
- Trồng trọt cung cấp lương thực, thực phẩm, thức ăn chăn nuôi, nguyên liệu chế biến và hàng xuất khẩu.
- Có 9 nhóm cây trồng, chia theo mục đích sử dụng.
- Ba phương thức: ngoài tự nhiên (rẻ, dễ nhưng chịu thời tiết), trong nhà có mái che (chủ động nhưng tốn kém), kết hợp.
- Công nghệ cao: giống mới, giá thể/dung dịch dinh dưỡng, ứng dụng công nghệ, quy trình khép kín.
- Ba ngành nghề: kĩ sư trồng trọt, kĩ sư bảo vệ thực vật, kĩ sư chọn giống cây trồng.
Câu hỏi thường gặp
Trồng trọt có những vai trò nào theo Công nghệ 7 Bài 1?
Trồng trọt cung cấp sản phẩm thiết yếu như gạo, ngô, rau, củ, quả cho đời sống; đồng thời hỗ trợ chăn nuôi, công nghiệp chế biến và xuất khẩu phát triển.
Cây trồng được chia thành mấy nhóm phổ biến?
Theo mục đích sử dụng, cây trồng chia thành 9 nhóm: cây lương thực, cây công nghiệp, cây ăn quả, cây rau, cây thuốc, cây gia vị, cây hoa, cây cảnh và cây lấy gỗ.
Ưu và nhược điểm của trồng trọt trong nhà có mái che là gì?
Ưu điểm: ít sâu bệnh, năng suất cao, chủ động chăm sóc, sản xuất được rau quả trái vụ an toàn. Nhược điểm: cần vốn đầu tư lớn và kĩ thuật cao.
Kĩ sư chọn giống cây trồng làm công việc gì?
Kĩ sư chọn giống cây trồng bảo tồn, phát triển các giống hiện có và nghiên cứu tạo giống cây trồng mới phục vụ nhu cầu trong nước và xuất khẩu.