Trả lời nhanh
Công nghệ thường được phân loại theo 3 căn cứ: (1) theo lĩnh vực, ngành nghề ứng dụng; (2) theo trình độ, mức độ phát triển; (3) theo mục đích, tính chất sử dụng (sản xuất, dịch vụ, đời sống). Mỗi căn cứ trả lời một câu hỏi khác nhau: công nghệ dùng ở đâu, hiện đại đến mức nào, dùng để làm gì.
Vì sao phải phân loại công nghệ?
Công nghệ rất đa dạng: từ chiếc cày gỗ đến máy bay, từ phần mềm học trực tuyến đến công nghệ gen. Nếu không sắp xếp, ta khó so sánh, khó lựa chọn công nghệ phù hợp. Phân loại giúp gom những công nghệ giống nhau vào một nhóm để nghiên cứu, đầu tư và học tập thuận lợi hơn.
Điều quan trọng cần nhớ: căn cứ khác nhau thì kết quả phân nhóm khác nhau. Cùng một công nghệ có thể xuất hiện ở nhiều nhóm.
Ba căn cứ phổ biến để phân loại công nghệ
| Căn cứ | Câu hỏi để nhận biết | Các nhóm thường gặp |
|---|---|---|
| 1. Lĩnh vực, ngành nghề | Công nghệ dùng ở ngành nào? | Công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu, công nghệ cơ khí, công nghệ xây dựng, công nghệ năng lượng… |
| 2. Trình độ, mức độ phát triển | Công nghệ hiện đại đến đâu? | Thủ công, cơ khí hoá, tự động hoá, công nghệ cao |
| 3. Mục đích, tính chất sử dụng | Công nghệ dùng để làm gì? | Công nghệ sản xuất, công nghệ dịch vụ, công nghệ phục vụ đời sống |
Giải thích từng căn cứ bằng ví dụ
Căn cứ 1: theo lĩnh vực, ngành nghề
Đây là cách phân loại quen thuộc nhất. Ví dụ: điện thoại thông minh, mạng Internet thuộc công nghệ thông tin; nhân giống cây bằng nuôi cấy mô thuộc công nghệ sinh học; chế tạo thép, nhựa, gốm kỹ thuật thuộc công nghệ vật liệu.
Căn cứ 2: theo trình độ phát triển
Hãy so sánh việc gặt lúa: dùng liềm là công nghệ thủ công; dùng máy gặt đập liên hợp chạy xăng là cơ khí hoá; máy gặt có định vị GPS và cảm biến điều khiển tự động tiến gần tới tự động hoá, công nghệ cao. Căn cứ này cho thấy công nghệ tiến hoá theo thời gian.
Căn cứ 3: theo mục đích, tính chất sử dụng
Dây chuyền lắp ráp xe máy là công nghệ sản xuất; phần mềm đặt vé, đặt đồ ăn là công nghệ dịch vụ; máy giặt, nồi cơm điện là công nghệ phục vụ đời sống. Một công nghệ như robot có thể thuộc nhóm sản xuất (trong nhà máy) hoặc dịch vụ (robot đón khách).
Mẹo nhớ nhanh
- Nhớ ba chữ: “Ở đâu – Mức nào – Để làm gì” tương ứng lĩnh vực – trình độ – mục đích.
- Thấy tên ngành (thông tin, sinh học, vật liệu…) → căn cứ lĩnh vực.
- Thấy từ so sánh mức độ (thủ công, tự động, công nghệ cao) → căn cứ trình độ.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “phân loại công nghệ” với “phân loại sản phẩm”. Ta xếp nhóm cách thức, quy trình tạo ra sản phẩm chứ không chỉ xếp bản thân sản phẩm.
- Cho rằng mỗi công nghệ chỉ thuộc một nhóm duy nhất. Thực tế phụ thuộc căn cứ bạn chọn.
- Trộn lẫn các căn cứ trong một danh sách. Ví dụ liệt kê “công nghệ thông tin, công nghệ thủ công, công nghệ dịch vụ” là sai logic vì ba nhóm thuộc ba căn cứ khác nhau.
Lưu ý: cách diễn đạt tên các căn cứ có thể khác đôi chút giữa các sách giáo khoa. Khi làm bài, hãy đối chiếu với sách lớp em đang học nhưng nắm vững tinh thần “mỗi căn cứ → một cách chia nhóm”.
Bài luyện tập tự kiểm tra
- Máy cấy lúa chạy động cơ xăng thuộc nhóm nào theo trình độ phát triển?
Đáp án: cơ khí hoá (dùng máy móc thay sức người nhưng chưa tự điều khiển hoàn toàn). - Ứng dụng học trực tuyến thuộc nhóm nào theo lĩnh vực và theo mục đích?
Đáp án: theo lĩnh vực là công nghệ thông tin; theo mục đích là công nghệ dịch vụ. - Em hãy chỉ ra lỗi trong danh sách: “công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu, công nghệ cao”.
Đáp án: hai nhóm đầu phân theo lĩnh vực, nhóm “công nghệ cao” phân theo trình độ, nên đã trộn hai căn cứ.
Tóm tắt
Có 3 căn cứ phổ biến để phân loại công nghệ: lĩnh vực – ngành nghề, trình độ phát triển, mục đích – tính chất sử dụng. Hiểu được căn cứ là hiểu được cách phân nhóm, thay vì học thuộc danh sách.
Câu hỏi thường gặp
Có mấy căn cứ để phân loại công nghệ?
Thường dùng 3 căn cứ: lĩnh vực – ngành nghề ứng dụng, trình độ – mức độ phát triển, và mục đích – tính chất sử dụng.
Một công nghệ có thể thuộc nhiều nhóm không?
Có. Nhóm phụ thuộc căn cứ phân loại. Ví dụ phần mềm học trực tuyến vừa thuộc công nghệ thông tin (theo lĩnh vực), vừa là công nghệ dịch vụ (theo mục đích).
Phân loại theo trình độ phát triển gồm những nhóm nào?
Thường gồm công nghệ thủ công, cơ khí hoá, tự động hoá và công nghệ cao, đi từ đơn giản đến hiện đại.
Làm sao nhớ nhanh các căn cứ phân loại công nghệ?
Dùng câu 'Ở đâu – Mức nào – Để làm gì' tương ứng với lĩnh vực, trình độ và mục đích sử dụng.