Trả lời nhanh
Giống đối chứng là giống phổ biến, đang được sản xuất ở địa phương, được gieo trồng cùng điều kiện đất đai, thời vụ, chăm sóc với giống cần khảo nghiệm để làm mốc so sánh. Phải so sánh với giống đối chứng vì năng suất chịu ảnh hưởng mạnh của ngoại cảnh; chỉ khi có mốc chung, ta mới biết giống mới hơn hay kém giống cũ một cách khách quan.
Giống đối chứng là gì?
Trong khảo nghiệm giống cây trồng (và cả vật nuôi), người ta cần một “thước đo” để biết giống mới có thật sự tốt không. Thước đo đó chính là giống đối chứng.
Giống đối chứng thường là giống đang được trồng rộng rãi ở địa phương, có năng suất và chất lượng tương đối ổn định, nông dân đã quen kỹ thuật canh tác. Nó được bố trí trong cùng thí nghiệm với các giống khảo nghiệm.
Đặc điểm của giống đối chứng
- Là giống phổ biến, đã được sản xuất chấp nhận, thích nghi với điều kiện địa phương.
- Có thời gian sinh trưởng, năng suất tương đối rõ ràng và ổn định qua nhiều vụ.
- Được gieo trồng cùng thời vụ, cùng loại đất, cùng phân bón và cách chăm sóc với giống khảo nghiệm.
- Thường được nhắc lại nhiều lần trong thí nghiệm để kết quả đáng tin cậy.
Vì sao khi chọn giống phải so sánh với giống đối chứng?
- Loại trừ ảnh hưởng của ngoại cảnh. Năng suất = kết quả của giống × điều kiện môi trường × kỹ thuật chăm sóc. Nếu đặt giống đối chứng cạnh giống mới trong cùng điều kiện, phần chênh lệch có thể quy cho giống.
- Có mốc so sánh khách quan. Con số “giống mới cho 6 tấn/ha” tự nó chưa nói lên điều gì. Phải biết giống quen thuộc cho bao nhiêu trong cùng điều kiện mới kết luận được.
- Thời tiết mỗi vụ, mỗi năm một khác. Vụ gặp rét, hạn hoặc sâu bệnh thì cả hai giống đều giảm; so sánh với đối chứng vẫn cho thấy giống nào chịu tốt hơn.
- Đảm bảo hiệu quả kinh tế. Giống mới chỉ được đưa ra sản xuất khi vượt giống đang dùng về năng suất, chất lượng hoặc khả năng chống chịu, tránh gây thiệt hại cho nông dân.
Ví dụ minh hoạ (số liệu tự đặt)
Khảo nghiệm giống lúa A trên cùng cánh đồng với giống đối chứng ĐC (giống phổ biến của địa phương):
| Vụ | Giống A (tạ/ha) | Giống ĐC (tạ/ha) | A hơn ĐC |
|---|---|---|---|
| Vụ xuân thuận lợi | 62 | 55 | 7 tạ ≈ 12,7% |
| Vụ gặp rét, sâu bệnh | 48 | 40 | 8 tạ = 20% |
Nếu chỉ nhìn số của giống A, ta thấy năng suất vụ hai tụt 14 tạ/ha và dễ kết luận A kém. Nhưng đối chiếu với ĐC (giảm 15 tạ/ha) thì A chịu bất lợi tốt hơn. Đó là lợi ích của giống đối chứng.
Cách tính: tỉ lệ hơn = (năng suất giống khảo nghiệm − năng suất đối chứng) ÷ năng suất đối chứng × 100%. Với vụ xuân: (62 − 55)/55 × 100% ≈ 12,7%.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm giống đối chứng với “giống tốt nhất”: đối chứng chỉ là giống làm mốc, không nhất thiết là giống cao sản nhất.
- Chọn giống đối chứng ở vùng khác hoặc không trồng cùng ô thí nghiệm: kết quả mất giá trị vì điều kiện không giống nhau.
- So sánh năng suất giữa các vụ khác nhau thay vì so sánh trong cùng vụ, cùng điều kiện.
- Nhầm với “lô đối chứng” trong thí nghiệm sinh học nói chung (lô không chịu tác động); ở khảo nghiệm giống, đối chứng là giống chuẩn so sánh.
Mẹo nhớ
Nhớ ba chữ “cùng – quen – so”: trồng cùng điều kiện, dùng giống quen thuộc ở địa phương, rồi so sánh kết quả.
Bài luyện tập
- Giống ngô B cho 5,4 tấn/ha, giống đối chứng cho 6,0 tấn/ha trong cùng thí nghiệm. B hơn hay kém đối chứng bao nhiêu phần trăm?
Đáp án: (5,4 − 6,0)/6,0 × 100% = −10%, tức B kém đối chứng 10%. Nếu không có thêm ưu điểm (chín sớm, chống chịu tốt…) thì chưa nên đưa B vào sản xuất. - Vì sao không thể dùng kết quả của giống C trồng ở đồng bằng để so với giống đối chứng trồng ở miền núi?
Đáp án: Hai nơi khác đất, khí hậu, thời vụ nên chênh lệch năng suất có thể do môi trường chứ không phải do giống. - Nêu hai điều kiện để một giống được chọn làm giống đối chứng.
Đáp án: Là giống phổ biến, ổn định ở địa phương; được trồng cùng điều kiện và kỹ thuật với giống khảo nghiệm.
Câu hỏi thường gặp
Thế nào là giống đối chứng?
Là giống phổ biến, đang được sản xuất ở địa phương, được trồng cùng điều kiện với giống khảo nghiệm để làm mốc so sánh năng suất, chất lượng và khả năng chống chịu.
Vì sao khi chọn giống phải so sánh với giống đối chứng?
Vì năng suất chịu ảnh hưởng lớn của môi trường và kỹ thuật chăm sóc. So sánh với giống đối chứng trong cùng điều kiện giúp đánh giá khách quan giống mới tốt hơn hay kém.
Giống đối chứng có phải là giống tốt nhất không?
Không. Đó chỉ là giống làm chuẩn, thường là giống đang được trồng phổ biến, ổn định ở địa phương.
Giống khảo nghiệm được coi là có triển vọng khi nào?
Khi vượt giống đối chứng về năng suất, chất lượng hoặc khả năng chống chịu sâu bệnh, thời tiết bất lợi, qua nhiều vụ và nhiều điểm thử.