Trả lời nhanh
Giống cây trồng là quần thể cây trồng thuộc cùng một loài, có đặc điểm di truyền ổn định, tương đối đồng nhất, do con người chọn tạo ra và có giá trị kinh tế. Giống đóng vai trò quyết định trong trồng trọt: tăng năng suất, nâng cao chất lượng nông sản, thay đổi cơ cấu cây trồng và mùa vụ, mở rộng vùng sản xuất và thích ứng với biến đổi khí hậu.
1. Khái niệm giống cây trồng
Khi nói “giống lúa ST25” hay “giống cà chua bi”, ta không nói chung chung về loài lúa hay loài cà chua, mà nói về một nhóm cây cụ thể với những đặc điểm riêng. Đó chính là giống cây trồng.
Một giống cây trồng thường có các dấu hiệu sau:
- Thuộc cùng một loài thực vật.
- Có đặc điểm di truyền giống nhau, nên hình thái, thời gian sinh trưởng, năng suất, chất lượng… tương đối đồng đều.
- Ổn định qua các thế hệ (khi nhân giống đúng quy trình thì đặc điểm vẫn được giữ).
- Do tự nhiên hoặc con người chọn lọc, lai tạo ra và có giá trị kinh tế (cho năng suất cao, chất lượng tốt, chống chịu sâu bệnh…).
Mẹo nhớ: “cùng loài – giống nhau – ổn định – có giá trị”. Thiếu một trong bốn ý này thì chưa đủ để gọi là giống.
2. Vai trò của giống cây trồng
| Vai trò | Giải thích | Ví dụ minh hoạ |
|---|---|---|
| Tăng năng suất cây trồng | Giống tốt có tiềm năng di truyền cao, cùng điều kiện đất và chăm sóc vẫn cho sản lượng lớn hơn giống cũ. | Ngô lai thường cho năng suất cao hơn ngô thụ phấn tự do khi được chăm sóc tốt. |
| Nâng cao chất lượng nông sản | Giống quyết định hương vị, độ dẻo, hàm lượng dinh dưỡng, độ đồng đều và khả năng bảo quản. | Các giống lúa thơm, dẻo cho gạo ngon, giá bán cao hơn gạo thường. |
| Thay đổi cơ cấu cây trồng, mùa vụ | Giống ngắn ngày giúp tăng vụ, né thời điểm thời tiết bất lợi, chuyển đổi cây trồng linh hoạt. | Dùng giống lúa ngắn ngày để kịp gieo trồng cây vụ đông sau khi thu hoạch lúa mùa. |
| Tăng hiệu quả sản xuất | Giống đồng đều, chín tập trung thuận lợi cho cơ giới hoá, giảm công lao động, giảm chi phí. | Giống lúa chín đều, thân cứng, ít đổ ngã phù hợp với máy gặt đập liên hợp. |
| Mở rộng vùng sản xuất, thích ứng biến đổi khí hậu | Giống chịu hạn, chịu mặn, chịu úng, kháng sâu bệnh cho phép trồng ở nơi trước đây khó canh tác. | Giống lúa chịu mặn được đưa vào vùng ven biển đồng bằng sông Cửu Long bị nhiễm mặn. |
3. Vì sao giống lại giữ vai trò “quyết định”?
Năng suất cây trồng phụ thuộc vào nhiều yếu tố: giống, đất, nước, phân bón, kĩ thuật chăm sóc, thời tiết. Trong đó giống là yếu tố nội tại, quy định mức tối đa mà cây có thể đạt. Đất tốt, bón phân đủ mà giống kém thì cây cũng không vượt được “trần” di truyền của nó.
Ngược lại, giống tốt mà thiếu chăm sóc hoặc trồng sai mùa vụ thì không phát huy hết tiềm năng. Vì vậy trong thực tế phải chọn đúng giống và áp dụng đúng quy trình đi kèm.
4. Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “loài” với “giống”. Lúa là loài; ST25 hay IR50404 là các giống của loài đó.
- Chỉ nêu “tăng năng suất” mà quên các vai trò còn lại (chất lượng, cơ cấu mùa vụ, thích ứng khí hậu…). Câu hỏi tự luận thường cần ít nhất 3–4 ý.
- Cho rằng giống tốt thì không cần chăm sóc. Giống chỉ cho tiềm năng; kết quả còn do điều kiện canh tác.
- Nêu ví dụ không khớp ý. Ví dụ phải minh hoạ đúng vai trò vừa nêu.
5. Mẫu trả lời tự luận
Câu hỏi: Trình bày khái niệm và vai trò của giống cây trồng.
Gợi ý trả lời: Giống cây trồng là quần thể cây trồng cùng loài, có đặc điểm di truyền ổn định và đồng nhất, do con người chọn tạo hoặc có sẵn trong tự nhiên, có giá trị kinh tế. Vai trò: (1) tăng năng suất; (2) nâng cao chất lượng nông sản; (3) thay đổi cơ cấu cây trồng, mùa vụ; (4) tăng hiệu quả sản xuất, phù hợp cơ giới hoá; (5) mở rộng vùng trồng, thích ứng biến đổi khí hậu.
6. Bài luyện tập
- Điền khuyết: Giống cây trồng là quần thể cây trồng thuộc cùng một …, có đặc điểm … giống nhau và … qua các thế hệ.
Đáp án: loài; di truyền; ổn định. - Một vùng thường bị hạn nặng vào mùa khô. Nông dân nên ưu tiên chọn giống như thế nào? Thuộc vai trò nào của giống?
Đáp án: Chọn giống chịu hạn, sinh trưởng ngắn ngày. Đây là vai trò thích ứng biến đổi khí hậu và mở rộng vùng sản xuất. - Vì sao cùng một thửa ruộng, cùng lượng phân bón, hai giống lúa lại cho năng suất khác nhau?
Đáp án: Vì hai giống có tiềm năng di truyền (khả năng đẻ nhánh, số hạt, khả năng chống chịu…) khác nhau; giống là yếu tố quy định mức năng suất tối đa.
Câu hỏi thường gặp
Giống cây trồng là gì?
Là quần thể cây trồng thuộc cùng một loài, có đặc điểm di truyền ổn định, tương đối đồng nhất, do tự nhiên hoặc con người chọn tạo và có giá trị kinh tế.
Vai trò quan trọng nhất của giống cây trồng là gì?
Không có một vai trò duy nhất. Vai trò được nhắc đến nhiều nhất là tăng năng suất và nâng cao chất lượng nông sản, ngoài ra còn thay đổi cơ cấu mùa vụ và thích ứng biến đổi khí hậu.
Giống cây trồng khác loài cây trồng thế nào?
Loài là đơn vị phân loại rộng (ví dụ lúa, ngô). Giống là nhóm cây trong một loài có đặc điểm di truyền riêng, ổn định (ví dụ ST25 là một giống lúa).
Có giống tốt thì có cần chăm sóc kĩ không?
Có. Giống chỉ cho tiềm năng năng suất; muốn đạt kết quả cần đúng mùa vụ, đất, nước, phân bón và phòng trừ sâu bệnh.