Trả lời nhanh
Phương án A (natri hiđroxit, NaOH) không phải đáp án, vì NaOH là bazơ mạnh, phân li ra OH– nên làm quỳ tím hoá xanh. Trong dạng đề này, chất “không làm xanh quỳ tím” thường là anilin (C6H5NH2): nhóm phenyl hút electron làm tính bazơ rất yếu, không đủ đổi màu quỳ.
Đề bài và cách hiểu
Câu hỏi “Chất không có khả năng làm xanh nước quỳ tím là” thường thuộc phần amin – amino axit (Hoá 12), đôi khi xuất hiện ở phần dung dịch (Hoá 9, 11). Ta biết chắc phương án A là natri hiđroxit; các phương án còn lại thay đổi tuỳ đề, nên bài viết này dạy cách xét từng loại chất để bạn áp dụng cho bất kì bộ phương án nào.
Quỳ tím hoá xanh khi dung dịch có môi trường bazơ (pH > 7, dư OH– ở mức đủ mạnh).
Loại trừ phương án A: natri hiđroxit
NaOH → Na+ + OH– (phân li hoàn toàn). Dung dịch giàu OH– nên quỳ tím chuyển xanh. Do đề hỏi chất không làm xanh nên A bị loại.
Bảng phân loại nhanh các chất hay gặp
| Chất | Môi trường dung dịch | Quỳ tím |
|---|---|---|
| NaOH, KOH, Ba(OH)2 | Bazơ mạnh | Xanh |
| NH3, CH3NH2, C2H5NH2 (amin no, mạch hở) | Bazơ yếu | Xanh |
| C6H5NH2 (anilin) | Bazơ rất yếu | Không đổi màu |
| Glyxin, alanin, valin (1 nhóm NH2, 1 nhóm COOH) | Gần trung tính | Không đổi màu |
| Lysin (2 NH2, 1 COOH) | Bazơ | Xanh |
| Axit glutamic (1 NH2, 2 COOH) | Axit | Đỏ |
| CH3COONa, Na2CO3 (muối của axit yếu, bazơ mạnh) | Bazơ (thuỷ phân) | Xanh |
| NaCl, Na2SO4 | Trung tính | Không đổi màu |
Vì sao anilin không làm xanh quỳ tím?
Ở amin, tính bazơ đến từ cặp electron tự do trên N có khả năng nhận H+. Trong anilin, cặp electron này liên hợp với vòng benzen nên bị “kéo” về phía vòng, nhận H+ khó hơn nhiều so với metylamin.
Với metylamin: CH3NH2 + H2O ⇌ CH3NH3+ + OH– — lượng OH– đủ làm quỳ xanh.
Với anilin, cân bằng tương tự gần như nằm hẳn về bên trái, nồng độ OH– quá nhỏ nên quỳ tím giữ nguyên màu. Anilin cũng ít tan trong nước nên dung dịch càng khó có tính bazơ rõ rệt.
Cách làm nhanh dạng “làm xanh / đổi màu quỳ tím”
- Bazơ tan, amin no mạch hở, NH3: xanh.
- Amin thơm (anilin): không đổi màu.
- Amino axit: so sánh số nhóm –NH2 với số nhóm –COOH: bằng nhau → không đổi; NH2 nhiều hơn → xanh; COOH nhiều hơn → đỏ.
- Muối: xét gốc axit và gốc bazơ; muối của axit yếu với bazơ mạnh cho môi trường bazơ (xanh).
Mẹo nhớ: “Anilin – glyxin – muối trung tính: quỳ giữ màu”.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng mọi amin đều làm xanh quỳ: sai với anilin và các amin thơm.
- Nghĩ glyxin làm quỳ đỏ vì có nhóm COOH: thực tế nhóm NH2 cân bằng với COOH nên quỳ không đổi màu.
- Quên các muối như CH3COONa, Na2CO3 cũng làm quỳ xanh do thuỷ phân tạo OH–: CH3COO– + H2O ⇌ CH3COOH + OH–.
Bài luyện tập
Câu 1. Dãy nào gồm các chất đều làm quỳ tím hoá xanh: (a) NH3, CH3NH2, lysin; (b) anilin, glyxin, NaCl?
Đáp án: dãy (a). Dãy (b) toàn chất không đổi màu quỳ.
Câu 2. Dung dịch nào sau đây không làm đổi màu quỳ tím: glyxin, axit glutamic, Na2CO3?
Đáp án: glyxin (axit glutamic làm quỳ đỏ, Na2CO3 làm quỳ xanh).
Câu 3. Giải thích vì sao dung dịch NaCl không làm đổi màu quỳ tím.
Đáp án: NaCl tạo từ axit mạnh (HCl) và bazơ mạnh (NaOH), ion Na+, Cl– không bị thuỷ phân nên môi trường trung tính.
Lưu ý: nếu đề của bạn có thêm các phương án khác ngoài NaOH, hãy đối chiếu từng chất với bảng phía trên; chất thuộc nhóm “không đổi màu” hoặc “làm quỳ đỏ” chính là đáp án cần chọn.
Câu hỏi thường gặp
Natri hiđroxit có làm quỳ tím hoá xanh không?
Có. NaOH là bazơ mạnh, phân li hoàn toàn ra OH- nên làm quỳ tím chuyển sang màu xanh.
Vì sao anilin không làm xanh quỳ tím?
Cặp electron trên nguyên tử N của anilin liên hợp với vòng benzen nên khó nhận H+, tính bazơ rất yếu, không đủ làm đổi màu quỳ tím.
Glyxin làm quỳ tím đổi màu gì?
Glyxin có số nhóm NH2 bằng số nhóm COOH nên dung dịch gần trung tính, quỳ tím không đổi màu.
Muối nào làm quỳ tím hoá xanh?
Muối của axit yếu và bazơ mạnh như CH3COONa, Na2CO3 bị thuỷ phân tạo OH- nên làm quỳ tím hoá xanh.