Trả lời nhanh
Ưu điểm: cây con giữ nguyên đặc tính của cây mẹ, ra hoa – quả sớm, nhân được nhiều cây trong thời gian ngắn, kĩ thuật đơn giản, chi phí thấp. Nhược điểm: bộ rễ thường nông nên cây dễ đổ, chịu hạn kém; cây mẹ nhiễm bệnh thì cây con cũng mang bệnh; một số loài khó ra rễ; các cây giống hệt nhau nên dễ cùng bị một loại sâu bệnh.
Giâm cành là gì?
Giâm cành là cách nhân giống vô tính: ta cắt một đoạn cành (hoặc thân, hom) từ cây mẹ khoẻ mạnh, cắm vào giá thể ẩm để đoạn cành đó mọc rễ và phát triển thành cây mới. Vì không trải qua quá trình thụ phấn, thụ tinh nên cây con có vật chất di truyền giống hệt cây mẹ.
Phương pháp này thường dùng với hoa hồng, dâu tằm, sắn (hom), mía, khoai lang, rau muống, cây cảnh như trầu bà, sen đá…
Ưu điểm của phương pháp giâm cành
- Giữ được đặc tính tốt của cây mẹ. Cây con có cùng màu hoa, vị quả, năng suất với cây mẹ. Đây là lí do người trồng chọn giâm cành để giữ một giống quý.
- Cây ra hoa, kết quả sớm. Cành lấy từ cây đã trưởng thành nên cây con đã “già” về mặt phát triển, không phải qua giai đoạn cây non như cây gieo từ hạt.
- Nhân giống nhanh, số lượng lớn. Từ một cây mẹ có thể cắt được nhiều đoạn cành cùng lúc, nên có thể tạo ra hàng chục cây trong một mùa.
- Kĩ thuật đơn giản, chi phí thấp. Chỉ cần dao sắc, giá thể, nước và chỗ râm mát; người làm vườn nhỏ lẻ cũng thực hiện được.
- Cây đồng đều. Các cây con giống nhau nên dễ chăm sóc, thu hoạch cùng lúc.
- Nhân được những giống ít hoặc không có hạt (như một số giống chuối, cây cảnh lai).
Nhược điểm của phương pháp giâm cành
- Bộ rễ yếu, thường nông. Cây giâm cành mọc rễ phụ (rễ chùm), không có rễ cọc ăn sâu như cây gieo hạt, nên dễ đổ khi gió bão và chịu hạn kém hơn.
- Mang theo bệnh của cây mẹ. Nếu cây mẹ nhiễm virus, vi khuẩn hay nấm thì đoạn cành cắt ra cũng mang mầm bệnh, cây con sẽ bệnh theo.
- Không phải loài nào cũng giâm được. Nhiều cây gỗ lâu năm (xoài, nhãn, mít…) rất khó ra rễ hoặc tỉ lệ sống thấp.
- Đòi hỏi điều kiện chăm sóc giai đoạn đầu. Cần giữ ẩm, che nắng gắt, đôi khi phải dùng chất kích thích ra rễ; chăm sai thì cành thối hoặc héo.
- Thiếu đa dạng di truyền. Cả vườn là những cây giống hệt nhau, nếu một loại sâu bệnh hợp với giống đó thì có thể lan rất nhanh và gây thiệt hại lớn.
- Cần cây mẹ khoẻ, đủ tuổi; lấy cành nhiều có thể làm cây mẹ yếu đi.
Bảng so sánh nhanh với gieo hạt
| Tiêu chí | Giâm cành | Gieo hạt |
|---|---|---|
| Đặc tính cây con | Giống cây mẹ | Có thể biến dị, phân li |
| Thời gian ra hoa, quả | Sớm | Muộn hơn |
| Bộ rễ | Rễ chùm, thường nông | Có rễ cọc, ăn sâu |
| Nguy cơ mang bệnh từ cây mẹ | Cao hơn | Thấp hơn (một số bệnh không truyền qua hạt) |
| Kĩ thuật, chi phí | Đơn giản, rẻ | Đơn giản, rẻ |
Mẹo nhớ nhanh
Nhớ câu: “Giống mẹ – ra sớm – nhân nhanh – dễ làm” cho ưu điểm, và “Rễ nông – bệnh theo – khó với cây gỗ” cho nhược điểm. Khi viết bài, bạn nên nêu ít nhất 3 ý cho mỗi vế và giải thích ngắn gọn vì sao.
Kĩ thuật giâm cành tóm tắt để hạn chế nhược điểm
- Chọn cành bánh tẻ (không quá non, không quá già) từ cây mẹ khoẻ, không sâu bệnh.
- Cắt vát, dùng dao sắc, giữ lại 1–2 cặp lá và cắt bớt phiến lá để giảm mất nước.
- Cắm vào giá thể tơi xốp, thoát nước tốt (đất trộn trấu, cát, xơ dừa).
- Tưới giữ ẩm, che bớt nắng; khi cành ra rễ mới chuyển ra vị trí trồng.
Lỗi sai thường gặp khi làm bài
- Viết “cây giâm cành cho năng suất cao hơn cây mẹ” – sai, cây con chỉ giống cây mẹ.
- Nhầm với chiết cành (cành còn dính trên cây mẹ khi ra rễ) hoặc ghép (nối cành/mắt với gốc ghép). Giâm cành là cắt rời cành rồi mới cho ra rễ.
- Cho rằng giâm cành tạo ra giống mới – thực tế đây là nhân giống, không tạo biến dị mới.
Bài luyện tập
Câu 1. Vì sao cây giâm cành thường ra hoa, quả sớm hơn cây trồng từ hạt?
Đáp án: Vì cành được lấy từ cây đã trưởng thành, nên cây con kế thừa trạng thái phát triển của cây mẹ, không phải trải qua giai đoạn cây non kéo dài.
Câu 2. Một vườn hồng được nhân bằng giâm cành từ đúng một cây mẹ. Hãy nêu một rủi ro.
Đáp án: Các cây có di truyền giống nhau nên nếu một loại bệnh hoặc sâu hại tấn công được cây này thì cả vườn dễ bị nhiễm; ngoài ra nếu cây mẹ mang bệnh thì toàn bộ cây con cũng mang bệnh.
Câu 3. Vì sao nên cắt bớt lá khi giâm cành?
Đáp án: Cành chưa có rễ nên chưa hút được nước; lá thoát hơi nước mạnh sẽ làm cành héo. Cắt bớt lá để giảm mất nước, giúp cành sống đến khi ra rễ.
Câu hỏi thường gặp
Ưu điểm lớn nhất của phương pháp giâm cành là gì?
Cây con giữ nguyên đặc tính tốt của cây mẹ (màu hoa, chất lượng quả, năng suất) và ra hoa, kết quả sớm, đồng thời nhân được nhiều cây nhanh với chi phí thấp.
Vì sao cây giâm cành dễ đổ hơn cây trồng từ hạt?
Cây giâm cành mọc rễ phụ dạng chùm, thường ăn nông, không có rễ cọc cắm sâu xuống đất nên bám đất kém, dễ đổ khi gió mạnh và chịu hạn không tốt.
Giâm cành khác chiết cành ở điểm nào?
Giâm cành là cắt rời đoạn cành khỏi cây mẹ rồi cắm vào giá thể cho ra rễ. Chiết cành là kích thích cành ra rễ khi cành vẫn còn dính trên cây mẹ, sau đó mới cắt đem trồng.
Giâm cành có tạo ra giống cây mới không?
Không. Đây là hình thức nhân giống vô tính nên cây con giống cây mẹ về di truyền; muốn tạo giống mới phải dùng lai tạo, chọn lọc hoặc các phương pháp khác.