Trả lời nhanh
Sáu đô thị từ 20 triệu người trở lên ở châu Á, theo hình 1 và bảng 2 năm 2020 trong bài dân cư xã hội châu Á, là Tô-ky-ô (Nhật Bản), Đê-li và Mum-bai (Ấn Độ), Thượng Hải và Bắc Kinh (Trung Quốc), Đắc-ca (Băng-la-đét). Chúng nằm ở Đông Á và Nam Á. Một số bài giải ghi Đắc-ca thuộc Ấn Độ; Đắc-ca là thủ đô Băng-la-đét, cùng khu vực Nam Á nhưng khác nước.
Vị trí từng đô thị trên hình 1
Hình 1 của bài là bản đồ mật độ dân số và một số đô thị lớn châu Á năm 2020. Bảng 2 kê số dân các đô thị đó. Cách làm đúng là đọc cột số dân, khoanh những dòng từ 20 triệu người trở lên, rồi tìm đúng tên ấy trên bản đồ theo chú giải, không tìm theo trí nhớ một danh sách thành phố đông.
Sáu đô thị thỏa ngưỡng, xếp theo thứ tự thường gặp từ đông dân hơn xuống:
| Đô thị | Quốc gia | Khu vực | Vị trí trên lược đồ |
|---|---|---|---|
| Tô-ky-ô | Nhật Bản | Đông Á | Đông nam đảo Hôn-su, ven Thái Bình Dương |
| Đê-li | Ấn Độ | Nam Á | Bắc Ấn Độ, đồng bằng sông Hằng – Giu-na |
| Thượng Hải | Trung Quốc | Đông Á | Cửa sông Trường Giang, ven biển phía đông |
| Đắc-ca | Băng-la-đét | Nam Á | Châu thổ sông Hằng và sông Bra-ma-pút |
| Bắc Kinh | Trung Quốc | Đông Á | Phía bắc đồng bằng Hoa Bắc |
| Mum-bai | Ấn Độ | Nam Á | Tây Ấn Độ, ven biển A-rập |
Tô-ky-ô là đô thị đông nhất nhóm này, quy mô vùng đô thị khoảng 37 triệu người trong các bảng dẫn số liệu năm 2020. Các đô thị còn lại cùng vượt mốc 20 triệu; sách in có thể làm tròn lệch vài phần mười triệu so với một nguồn thống kê khác, nhưng việc xếp vào nhóm “từ 20 triệu người trở lên” không đổi. Ô-xa-ca của Nhật Bản nằm sát ngưỡng, khoảng dưới 20 triệu trong cùng hệ số liệu của bài, nên không đưa vào danh sách đề hỏi.
Lược đồ chỉ để nhớ khu vực, không phải bản đồ tỉ lệ. Ba chấm phía đông bắc là Bắc Kinh, Thượng Hải và Tô-ky-ô. Ba chấm phía tây nam là Đê-li, Mum-bai và Đắc-ca. Đắc-ca nằm sát Đê-li trên vùng châu thổ nhưng thuộc Băng-la-đét, không thuộc Ấn Độ. Gộp Đắc-ca vào Ấn Độ là lỗi hay gặp khi chỉ nhìn “Nam Á” rồi gắn mọi thành phố trong vùng cho một nước.
Vì sao các đô thị này đứng ở Đông Á và Nam Á
Đông Á và Nam Á là hai trong ba khu vực đông dân của châu Á, cùng với Đông Nam Á. Đồng bằng phù sa rộng, sông lớn và bờ biển dài đã nuôi các vùng cư dân dày từ rất sớm. Khi công nghiệp và cảng biển phát triển, những hạt nhân cũ phình thành vùng đô thị hàng chục triệu người.
- Tô-ky-ô và Thượng Hải là đô thị cảng, cửa ngõ ngoại thương. Thượng Hải còn đứng ở cửa một con sông dài, sau lưng là vùng sản xuất rộng.
- Bắc Kinh không phải cảng biển lớn, nhưng là thủ đô lâu đời trên đồng bằng rộng, tụ được dân nhờ vai trò chính trị và giao thông nội địa.
- Đê-li nằm trong lòng vùng nông nghiệp đông dân bậc nhất thế giới. Mum-bai là cảng phía tây, cửa ra biển A-rập.
- Đắc-ca nằm giữa châu thổ màu mỡ, mật độ dân nông thôn cao, đô thị hóa nhanh nên vùng đô thị vượt mốc 20 triệu dù diện tích nước không lớn.
Trung Á và Tây Nam Á trên cùng bản đồ là vùng khô hơn, mật độ thấp hơn, không có đô thị nào của nhóm này. Đông Nam Á đông dân, có nhiều đô thị lớn, nhưng theo đúng ngưỡng bảng 2 của bài thì chưa có tên nào trong nhóm từ 20 triệu người. Em không tự thêm Gia-các-ta, Ma-ni-la hay Băng Cốc vào câu trả lời chỉ vì nghe nói các thành phố ấy rất đông: cùng một đô thị, đếm theo ranh giới hành chính hay theo cả vùng ngoại ô sẽ ra hai con số. Bài làm lấy con số và ngưỡng trong bảng 2.
Việt Nam thuộc Đông Nam Á, nằm trong vành đai đông dân. Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh là hai đô thị lớn của nước ta, nhưng không có mặt trong nhóm từ 20 triệu người của bảng năm 2020. Khi đề hỏi “ở châu Á”, em không bỏ sót các đô thị nước ngoài, cũng không ghi hai thành phố của Việt Nam vào nhóm này.
Nước có nhiều đô thị trên 10 triệu người
Ý thứ hai của câu hỏi trang 117, đi cùng hình 1 và bảng 2, là kể nước châu Á có nhiều đô thị trên 10 triệu người. Ngưỡng này thấp hơn nhóm vừa rồi, nên danh sách dài thêm những đô thị từ 10 triệu đến dưới 20 triệu.
Ba nước được các lời giải của bài thống nhất là Trung Quốc, Ấn Độ và Nhật Bản.
- Trung Quốc có Bắc Kinh, Thượng Hải ở nhóm trên 20 triệu, và thêm nhiều đô thị trên 10 triệu ở phía đông, ví dụ các cực đô thị vùng duyên hải và dọc sông lớn.
- Ấn Độ có Đê-li, Mum-bai ở nhóm trên 20 triệu, cùng nhiều đô thị khác vượt 10 triệu trên đồng bằng sông Hằng và các cảng.
- Nhật Bản có Tô-ky-ô vượt xa mốc 20 triệu và Ô-xa-ca vượt mốc 10 triệu. Hai đô thị cực lớn trên một nước đảo vẫn đủ để Nhật Bản đứng trong nhóm “có nhiều” theo cách hỏi của bài.
Pa-ki-xtan có Ca-ra-si cũng trên 10 triệu người. Nếu đề chỉ hỏi “nước có đô thị trên 10 triệu” thì Pa-ki-xtan được kể. Nếu đề hỏi “có nhiều đô thị” như câu trong sách, đáp án sát bảng hơn vẫn là Trung Quốc, Ấn Độ và Nhật Bản, vì số đô thị vượt ngưỡng của ba nước này dày hơn. Băng-la-đét có Đắc-ca rất lớn nhưng không có thêm nhiều đô thị cùng cỡ, nên không đưa vào câu “nhiều đô thị”.
Cách trình bày bài và câu tự kiểm
Bài viết ngắn nên tách hai gạch đầu dòng đúng như đề. Gạch một: sáu đô thị, mỗi tên kèm nước và khu vực. Gạch hai: Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản. Thêm một câu nếu muốn nêu vị trí: nhóm 20 triệu người tập trung ở Đông Á và Nam Á, không có ở Trung Á, Tây Nam Á và, theo bảng của bài, cũng không có ở Đông Nam Á.
Câu 1. Mum-bai thuộc khu vực nào và vì sao không ghi là Đông Á?
Đáp án. Nam Á, Ấn Độ, ven biển A-rập. Đông Á trên hình là phía Trung Quốc, bán đảo Triều Tiên và Nhật Bản.
Câu 2. Vì sao Đắc-ca không ghi cùng nước với Đê-li dù hai chấm nằm gần nhau?
Đáp án. Đê-li thuộc Ấn Độ, Đắc-ca thuộc Băng-la-đét. Gần trên bản đồ không có nghĩa cùng quốc gia. Cả hai đều ở Nam Á.
Câu 3. Ô-xa-ca có được liệt kê khi đề hỏi “từ 20 triệu người trở lên” không?
Đáp án. Không, nếu bảng 2 xếp Ô-xa-ca dưới 20 triệu. Ô-xa-ca vẫn được dùng khi giải thích vì sao Nhật Bản có nhiều đô thị trên 10 triệu.
Đọc chú giải hình trước khi khoanh. Ký hiệu đô thị đổi theo từng ngưỡng dân số; chọn nhầm ký hiệu 10 triệu sẽ kéo theo cả Gia-các-ta hoặc Ô-xa-ca vào một câu đang hỏi mốc 20 triệu. Sau khi viết tên, đối chiếu lại cột quốc gia trong bảng để khỏi gắn Đắc-ca vào Ấn Độ.
Câu hỏi thường gặp
Những đô thị nào ở châu Á có từ 20 triệu người trở lên năm 2020?
Tô-ky-ô, Đê-li, Thượng Hải, Đắc-ca, Bắc Kinh và Mum-bai.
Các đô thị đó nằm ở khu vực nào?
Tô-ky-ô, Bắc Kinh và Thượng Hải ở Đông Á. Đê-li, Mum-bai và Đắc-ca ở Nam Á.
Đắc-ca thuộc nước nào?
Băng-la-đét. Đắc-ca không thuộc Ấn Độ, dù cùng nằm ở Nam Á với Đê-li và Mum-bai.
Nước châu Á nào có nhiều đô thị trên 10 triệu người?
Trung Quốc, Ấn Độ và Nhật Bản. Pa-ki-xtan có Ca-ra-si trên 10 triệu nhưng ít đô thị cùng cỡ hơn.
Ô-xa-ca có trong nhóm từ 20 triệu người không?
Không theo bảng của bài, vì Ô-xa-ca dưới ngưỡng 20 triệu. Ô-xa-ca vẫn trên 10 triệu nên được kể khi nói về Nhật Bản.