Trả lời nhanh
Bón phân vi sinh làm tăng số lượng vi sinh vật có ích vì bản thân phân đã chứa các chủng vi sinh vật sống, được tuyển chọn và có mật độ cao. Khi vào đất, chúng sinh sản; chất mang hữu cơ trong phân lại là thức ăn ban đầu, nên quần thể có ích phát triển và chiếm ưu thế hơn nhóm gây hại.
Phân vi sinh chứa sẵn vi sinh vật sống
Câu hỏi này nằm ở phần tìm hiểu phân bón, Công nghệ 10, bộ Kết nối tri thức với cuộc sống, khi bài học nói về cách dùng và bảo quản phân bón. Phân vi sinh khác phân đạm, lân, kali ở chỗ thành phần chính không phải là muối khoáng, mà là vi sinh vật còn sống.
Mỗi gói phân vi sinh là một chế phẩm: một hoặc vài chủng vi sinh vật có ích, mật độ đạt mức quy định, không chứa chủng gây bệnh cho người hay cho cây. Chủng đã được chọn vì hoạt lực cao, nghĩa là làm đúng việc mà nhà sản xuất công bố: cố định đạm, phân giải lân khó tiêu, hoặc phân giải chất hữu cơ.
Ba nhóm em hay gặp:
- Vi khuẩn cố định đạm, như Rhizobium sống cộng sinh ở nốt sần cây họ Đậu, hoặc Azotobacter sống tự do trong đất. Chúng lấy nitơ khí trời rồi chuyển thành dạng cây dùng được.
- Vi sinh vật phân giải lân, làm phospho ở dạng khó tan chuyển dần sang dạng dễ tan.
- Vi sinh vật phân giải xác thực vật, giúp chất hữu cơ vụn ra thành mùn và chất khoáng.
Vì những sinh vật này đã có sẵn trong phân, việc bón phân chính là đưa thêm một lượng lớn cá thể có ích vào đất. Đó là lý do trực tiếp nhất khiến số lượng tăng, khác với việc chỉ bón muối khoáng rồi chờ vi sinh vật bản địa tự nhân lên.
Vì sao mật độ tiếp tục tăng sau khi bón
Lượng vi sinh vật vừa bón chưa phải con số cuối. Trong đất đủ ẩm, thoáng khí và có chất hữu cơ, vi khuẩn nhân đôi rất nhanh. Một tế bào thành hai, hai thành bốn. Chỉ sau vài ngày thuận lợi, mật độ đo được cao hơn nhiều so với lúc mới rắc phân.
Phân vi sinh thường trộn với chất mang, ví dụ than bùn đã xử lý hoặc bột hữu cơ. Chất mang có hai việc. Việc thứ nhất là giữ vi sinh vật sống trong thời gian bảo quản và vận chuyển. Việc thứ hai là khi vào đất, chất hữu cơ đó trở thành thức ăn mở đầu, để chủng mới không bị đói trước khi kịp dùng mùn sẵn có quanh rễ.
Chất mang và dịch tiết của rễ còn kích hoạt một phần vi sinh vật có ích vốn đã sống trong đất. Quần thể mới và quần thể cũ cùng tăng. Vì vậy câu trả lời đầy đủ gồm hai vế: bổ sung trực tiếp, rồi để chúng sinh sản nhờ môi trường đất và nhờ chất hữu cơ đi kèm.
Khi nhóm có ích đông, chúng chiếm chỗ và chiếm thức ăn của nhóm gây hại. Một số chủng còn tiết chất ức chế nấm bệnh. Kết quả không chỉ là “nhiều vi khuẩn hơn”, mà là cơ cấu quần thể nghiêng về phía có lợi cho cây. Đó là ý “vi sinh vật có ích”, không phải mọi vi sinh vật đều tăng như nhau.
Sau một vụ, mật độ chủng vừa bón thường giảm vì hết chất dễ ăn, gặp nắng hạn hoặc bị nhóm bản địa cạnh tranh. Vì thế phân vi sinh phải bón lại ở vụ sau, không phải bón một lần cho nhiều năm.
Điều kiện để tác dụng này xảy ra
Vi sinh vật trong phân là sinh vật sống, nên chết nếu gặp điều kiện khắc nghiệt. Em nhớ bốn điều khi trả lời câu “vì sao” và khi nêu cách dùng:
- Đất đủ ẩm. Khô quá thì vi khuẩn không nhân đôi, phân gần như không phát huy.
- Không phơi nắng gắt, không trộn với nước sôi. Nhiệt và tia tử ngoại giết chế phẩm.
- Không trộn cùng lúc với vôi đặc, phân có tính diệt khuẩn hoặc thuốc trừ sâu. Các chất đó làm chết đúng chủng mình vừa bỏ tiền mua.
- Bón gần rễ hoặc trộn, tẩm vào hạt, vì nhiều chủng có ích hoạt động mạnh ở vùng rễ, nơi có dịch đường và chất hữu cơ.
Với cây ngắn ngày, phân vi sinh thường dùng để bón lót hoặc xử lý hạt trước khi gieo. Với cây dài ngày, bón sau mỗi vụ thu hoạch để phục hồi mật độ. Gói phân để nơi thoáng, mát, khô, tránh nền nhà đọng nước và tránh ánh nắng chiếu thẳng.
Không nhầm với phân hữu cơ và phân vô cơ
Một số lời giải dài nói về phân chuồng, phân xanh, phân đạm và tỉ lệ cacbon trên nitơ. Những ý đó đúng khi giải thích vì sao phân hữu cơ hoặc phân khoáng làm thay đổi vi sinh vật đất, nhưng chưa trả lời đúng câu hỏi về phân vi sinh. Phân chuồng tăng vi sinh vật vì trong phân đã có vi khuẩn ủ và vì chất hữu cơ là thức ăn. Phân vi sinh tăng vi sinh vật vì người ta chủ động cấy các chủng đã chọn.
| Loại phân | Cách làm tăng vi sinh vật có ích | Cách dùng chính |
|---|---|---|
| Phân vi sinh | Đưa trực tiếp chủng sống có ích, rồi để chúng sinh sản | Xử lý hạt, bón lót, bón sau thu hoạch |
| Phân hữu cơ | Vừa mang vi sinh vật ủ, vừa cung cấp thức ăn cho vi sinh vật đất | Bón lót, lượng lớn, cần ủ hoai |
| Phân vô cơ | Cung cấp N, P, K để vi sinh vật bản địa phát triển nếu đất đã có hữu cơ | Đạm và kali chủ yếu bón thúc |
Bón phối hợp thì hiệu quả rõ hơn bón riêng. Hữu cơ tạo chỗ ở và thức ăn, vi sinh tạo quần thể chuyên biệt, khoáng cung cấp dinh dưỡng cho cả cây lẫn vi sinh vật. Trong bài, em vẫn phải tách được ý riêng của phân vi sinh: tăng số lượng nhờ bản thân các chủng sống có trong chế phẩm.
Cách viết câu trả lời ngắn trong vở
Em có thể chốt bằng bốn câu, không cần chép cả bảng:
- Phân vi sinh là chế phẩm chứa vi sinh vật sống có ích, mật độ cao, đã được tuyển chọn.
- Bón phân là đưa các vi sinh vật đó vào đất.
- Ở đất ẩm, thoáng, có chất hữu cơ, chúng sinh sản nên số lượng tăng.
- Chất mang trong phân vừa bảo vệ chúng lúc cất giữ, vừa làm thức ăn lúc mới bón.
Câu luyện. Vì sao gói phân vi sinh để ngoài nắng cả buổi rồi bón vào đất khô lại hầu như không làm tăng vi sinh vật có ích?
Đáp án: Nắng và đất khô giết hoặc làm ngừng sinh sản của chủng sống trong gói. Không còn tế bào hoạt động thì không có quần thể mới để nhân lên, dù nhãn phân vẫn ghi đúng chủng.
Câu luyện khác. Phân đạm có làm tăng vi sinh vật theo cùng một cơ chế với phân vi sinh không?
Đáp án: Không. Phân đạm không chứa vi sinh vật sống. Nó chỉ cung cấp nitơ, nên có thể kích thích vi sinh vật đã có sẵn nếu đất đủ hữu cơ. Phân vi sinh thì bổ sung chính các vi sinh vật đó.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao bón phân vi sinh lại tăng vi sinh vật có ích trong đất?
Vì phân đã chứa các chủng vi sinh vật sống có ích. Khi bón vào đất ẩm và có chất hữu cơ, chúng sinh sản nên mật độ tăng.
Phân vi sinh khác phân chuồng ở điểm nào?
Phân chuồng là chất hữu cơ đã ủ, có kèm vi sinh vật hỗn hợp. Phân vi sinh là chế phẩm chủ động, chứa chủng đã chọn và mật độ được kiểm soát.
Bón một lần có được cho nhiều năm không?
Không bền lâu. Sau vụ, mật độ chủng mới thường giảm, nên vụ sau cần bón lại.
Vì sao không trộn phân vi sinh với thuốc trừ sâu?
Thuốc trừ sâu hoặc chất diệt khuẩn có thể giết đúng vi sinh vật sống trong phân, làm mất tác dụng.
Câu này thuộc bài nào?
Câu hỏi về sử dụng phân bón, Công nghệ 10, bộ Kết nối tri thức với cuộc sống.