Trả lời nhanh
Phần Thực hành tiếng Việt trang 116 xoay quanh từ ngữ địa phương trong văn bản Chuyện cơm hến. Các từ như thẫu, vịm, trẹc, o là từ địa phương miền Trung (Huế). Việc dùng chúng làm cho lời văn đậm sắc thái xứ Huế, chân thực, gần gũi, góp phần khắc hoạ không khí và nhân vật của câu chuyện.
Kiến thức cần nhớ về từ ngữ địa phương
Từ ngữ địa phương là những từ chỉ được dùng ở một hoặc một vài vùng miền nhất định, khác với từ ngữ toàn dân mà người ở mọi miền đều hiểu. Ví dụ miền Trung nói “mô, răng, rứa”, trong khi từ toàn dân là “đâu, sao, thế”.
- Khi nào nên dùng: trong văn chương để tạo màu sắc vùng miền, khắc hoạ nhân vật; trong lời nói với người cùng địa phương.
- Khi nào nên hạn chế: trong văn bản hành chính, bài thuyết minh, bài kiểm tra khi không có chủ ý nghệ thuật, vì dễ gây khó hiểu.
Câu 1: Xác định từ ngữ địa phương
Đề cho đoạn văn: “Tất cả được đựng trong những thẫu, những vịm bày trên một cái trẹc, o bán cơm hến lấy ra bằng những chiếc gáo mù u nhỏ xíu…”
Gợi ý: những từ có thể xem là từ ngữ địa phương là thẫu, vịm, trẹc, o.
Vì sao? Đây là những từ mang đặc trưng vùng miền, thường chỉ người dân Huế và một số nơi ở miền Trung dùng. Người ở nhiều vùng khác khó hiểu ngay nghĩa nếu không có chú thích. Trong đó “thẫu, vịm” chỉ vật đựng, “trẹc” chỉ vật bày hàng, còn “o” là cách gọi người phụ nữ.
Câu 2: Liệt kê từ địa phương và từ toàn dân tương đương
| Từ ngữ địa phương (Huế) | Từ ngữ toàn dân |
|---|---|
| tui | tôi |
| chi | gì |
| mè | vừng |
| heo | lợn |
| xắt | thái |
| phỏng | bỏng |
| vị tinh | bột ngọt |
| trụng | nhúng (vào nước sôi) |
| o | cô |
| né | tránh |
Em có thể bổ sung thêm những từ quen thuộc ở quê mình để bài làm phong phú. Khi làm bài, nhớ nêu rõ từ nào là của vùng nào và nghĩa toàn dân tương ứng.
Câu 3: Tác dụng của việc dùng từ ngữ địa phương
Gợi ý:
- Gợi đúng không gian văn hoá Huế, làm người đọc cảm nhận rõ hương vị xứ sở của món cơm hến và cuộc sống bình dị của người bán hàng.
- Làm cho lời kể và lời thoại chân thực, sinh động, đúng với cách nói của nhân vật.
- Thể hiện tình cảm gắn bó, sự trân trọng của người viết với quê hương và nét đẹp ngôn ngữ vùng miền.
Có thể tóm lại thành một câu: từ ngữ địa phương tạo nên sắc thái riêng, đậm bản sắc xứ Huế cho văn bản.
Câu 4: Từ ngữ địa phương chỉ sự vật ở các vùng miền
| Sự vật | Từ ngữ địa phương | Từ ngữ toàn dân |
|---|---|---|
| Người thân | má, u, bầm, mạ | mẹ |
| Người thân | tía, thầy, cha | bố |
| Cây, quả | bòng; thơm, khóm; bắp | bưởi; dứa; ngô |
| Đồ dùng | chén; chủi; xà bông | cốc; chổi; xà phòng |
| Con vật | heo; tru | lợn; trâu |
Một số từ chỉ hoạt động, tính chất cũng thường gặp: “mần” (làm), “vô” (vào), “mô” (đâu), “xỉn” (say).
Mẹo làm bài dạng này
- Hỏi bạn bè hoặc người nhà ở các vùng khác để thu thập thêm từ đa dạng.
- Khi liệt kê, ghi cặp “từ địa phương – từ toàn dân” để bài rõ ràng.
- Khi nêu tác dụng, luôn gắn với văn bản cụ thể (Huế, cơm hến), không trả lời chung chung.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm từ ngữ địa phương với biệt ngữ xã hội. Từ địa phương gắn với vùng miền, còn biệt ngữ xã hội gắn với tầng lớp, nhóm người.
- Ghi từ toàn dân là “từ địa phương” (ví dụ “nhà”, “cơm”).
- Chỉ liệt kê mà không giải thích nghĩa tương đương.
Luyện tập có đáp án
- Trong câu “Mẹ đi chợ mua bắp về luộc”, từ nào là từ toàn dân, từ nào là từ địa phương?
Đáp án: “bắp” là từ địa phương (nghĩa là ngô); các từ còn lại là từ toàn dân. - Thay từ địa phương trong câu “Tui mần bài xong rồi” bằng từ toàn dân.
Đáp án: “Tôi làm bài xong rồi.”
Các bài soạn liên quan
- Soạn bài Chuyện cơm hến
- Soạn văn 7 Kết nối tri thức
Câu hỏi thường gặp
Từ ngữ nào trong câu văn ở câu 1 là từ ngữ địa phương?
Các từ thẫu, vịm, trẹc, o là từ ngữ địa phương, vì chúng mang đặc trưng ngôn ngữ vùng Huế, miền Trung.
Dùng từ ngữ địa phương trong Chuyện cơm hến có tác dụng gì?
Tạo sắc thái riêng đậm bản sắc xứ Huế, làm lời văn chân thực, sinh động và thể hiện tình cảm gắn bó với quê hương.
Từ ngữ địa phương khác từ ngữ toàn dân thế nào?
Từ ngữ địa phương chỉ dùng ở một vài vùng, còn từ ngữ toàn dân được hiểu và sử dụng trong cả nước.