Trả lời nhanh
Đào hố vẩy cá là một biện pháp bảo vệ đất nông nghiệp, dùng trên đất dốc. Người ta đào các hố nhỏ xếp so le như vảy cá theo đường đồng mức để giữ nước mưa, giữ lớp đất mặt và phân bón, nhờ đó hạn chế xói mòn, rửa trôi. Vì vậy, khi đề hỏi biện pháp bảo vệ đất, phương án “đào hố vẩy cá” là phương án đúng.
Đào hố vẩy cá là gì?
Đây là cách làm trên sườn đồi, sườn núi: đào những hố nhỏ thành từng hàng ngang theo đường đồng mức (đường nối các điểm cùng độ cao). Các hàng hố so le nhau nên nhìn từ trên xuống giống vảy cá, tên gọi từ đó mà ra.
Đất đào lên được vun thành bờ ở phía thấp của hố. Bờ đất này chặn dòng nước chảy tràn, còn hố chứa nước và phân bón cho cây trồng.
Vì sao đây là biện pháp bảo vệ đất?
Trên đất dốc, mưa lớn làm nước chảy tràn, cuốn theo lớp đất mặt giàu mùn và dinh dưỡng. Đất bị xói mòn thì mỏng dần, bạc màu, năng suất giảm. Hố vẩy cá tác động trực tiếp vào nguyên nhân này:
- Làm chậm dòng chảy: hàng hố và bờ đất cắt ngang dốc, nước không còn chảy thẳng xuống chân đồi.
- Giữ nước cho đất thấm: nước đọng trong hố ngấm dần xuống, tăng độ ẩm cho cây trong mùa khô.
- Giữ đất và phân bón: bùn đất, phân hữu cơ bị chặn lại trong hố thay vì trôi đi.
- Tạo chỗ trồng cây: mỗi hố là một “ổ” để trồng cây ăn quả, cây lâm nghiệp, cây công nghiệp.
Phân biệt với các biện pháp khác
Bảo vệ đất là giữ cho đất không bị mất đi và không bị suy thoái; cải tạo đất là làm cho đất xấu trở nên tốt hơn. Hai nhóm này hay xuất hiện chung trong đề, em cần nhận ra từng việc thuộc nhóm nào.
| Biện pháp | Mục đích chính | Dùng ở đâu |
|---|---|---|
| Đào hố vẩy cá | Chống xói mòn, giữ nước | Đất dốc, đồi núi |
| Làm ruộng bậc thang | Chống xói mòn, giữ nước | Sườn đồi, núi |
| Trồng cây theo băng, theo đường đồng mức | Giảm dòng chảy, che phủ đất | Đất dốc |
| Trồng cây phủ đất, trồng rừng | Che phủ, giữ đất | Đồi trọc, đất trống |
| Bón vôi | Giảm chua cho đất | Đất chua |
| Cày sâu, bừa kĩ kết hợp bón phân hữu cơ | Làm đất tơi xốp, tăng mùn | Đất chặt, nghèo mùn |
Mẹo nhớ: thấy các từ “dốc”, “so le”, “bậc thang”, “đồng mức”, “che phủ” thì nghĩ đến chống xói mòn, tức là bảo vệ đất. Thấy “vôi”, “phân hữu cơ”, “cày sâu” thì nghĩ đến cải tạo đất.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm hố vẩy cá với hố trồng cây thông thường ở đất bằng. Hố vẩy cá phải xếp so le và theo đường đồng mức.
- Đào hố theo hàng thẳng dọc theo hướng dốc, khiến nước chảy theo rãnh và xói mạnh hơn.
- Cho rằng đây là biện pháp cải tạo đất chua. Thực ra mục đích chính là chống xói mòn.
Luyện tập
- Một hộ gia đình trồng cam trên sườn đồi dốc. Họ nên chọn biện pháp nào để hạn chế xói mòn: bón vôi hay đào hố vẩy cá? Đáp án: đào hố vẩy cá, vì vấn đề ở đây là đất dốc dễ bị nước cuốn trôi; bón vôi chỉ giải quyết đất chua.
- Vì sao các hố phải xếp so le chứ không xếp thẳng hàng dọc dốc? Đáp án: hố so le chặn được nước ở nhiều vị trí, nước thoát khỏi hố này sẽ gặp hố ở hàng dưới; xếp thẳng dọc dốc tạo đường cho nước chảy xuống.
- Kể thêm hai biện pháp bảo vệ đất trên đồi núi ngoài hố vẩy cá. Đáp án gợi ý: làm ruộng bậc thang, trồng cây theo băng hoặc trồng rừng phủ xanh đồi trọc.
Câu hỏi thường gặp
Đào hố vẩy cá thuộc biện pháp bảo vệ hay cải tạo đất?
Đây chủ yếu là biện pháp bảo vệ đất, vì mục đích chính là giữ nước, giữ lớp đất mặt và chống xói mòn trên đất dốc.
Vì sao gọi là hố vẩy cá?
Các hố được đào thành hàng so le nhau, nhìn từ trên xuống giống các vảy cá xếp lớp.
Đào hố vẩy cá áp dụng ở loại đất nào?
Áp dụng cho đất dốc như sườn đồi, sườn núi, nơi mưa dễ làm nước chảy tràn và cuốn trôi đất.
Có thể kết hợp hố vẩy cá với biện pháp nào?
Có thể kết hợp với trồng cây theo đường đồng mức, trồng cây phủ đất và bón phân hữu cơ vào hố để vừa giữ đất vừa tăng độ màu mỡ.