NaHSO3 ra SO2: 2NaHSO3 → Na2SO3 + SO2 + H2O

Trả lời nhanh

Khi nung nóng, NaHSO₃ bị nhiệt phân theo phương trình: 2NaHSO₃ → Na₂SO₃ + SO₂↑ + H₂O (điều kiện: t°). Sản phẩm gồm muối natri sunfit, khí SO₂ mùi hắc và hơi nước. NaHSO₃ cũng giải phóng SO₂ khi cho tác dụng với axit mạnh như HCl, H₂SO₄.

Phương trình nhiệt phân NaHSO₃

2NaHSO₃ → Na₂SO₃ + SO₂↑ + H₂O (điều kiện: nhiệt độ)

Chất	Tên gọi	Trạng thái
NaHSO₃	Natri hiđrosunfit	Chất tham gia, dạng rắn hoặc dung dịch
Na₂SO₃	Natri sunfit	Rắn, màu trắng
SO₂	Lưu huỳnh đioxit	Khí không màu, mùi hắc, độc
H₂O	Nước	Hơi nước bay ra

Cân bằng phương trình bằng cách đếm nguyên tử

Sơ đồ ban đầu: NaHSO₃ → Na₂SO₃ + SO₂ + H₂O. Vế phải có 2 nguyên tử Na (trong Na₂SO₃) nên vế trái cần hệ số 2 trước NaHSO₃.

Na: 2 = 2 ✔
H: 2 (vế trái) = 2 (trong H₂O) ✔
S: 2 = 1 + 1 ✔
O: 2 × 3 = 6 = 3 + 2 + 1 ✔

Mẹo nhớ: muối axit “mất” một phân tử nước và một phân tử oxit axit để trở thành muối trung hoà. Cứ hai gốc HSO₃⁻ thì tách ra H₂O + SO₂, còn lại một gốc SO₃²⁻. Cách viết này cũng đúng với nhiều muối hiđrosunfit khác, ví dụ Ca(HSO₃)₂.

Hiện tượng khi thực hiện phản ứng

Đun nóng chất rắn NaHSO₃ trong ống nghiệm, có khí mùi hắc thoát ra (SO₂).
Thành ống nghiệm xuất hiện các giọt nước.
Chất rắn còn lại là Na₂SO₃ màu trắng.

Có thể nhận ra SO₂ bằng cách dẫn khí qua dung dịch nước brom hoặc dung dịch KMnO₄: màu dung dịch nhạt dần rồi mất màu vì SO₂ có tính khử. Lưu ý SO₂ độc, cần làm thí nghiệm trong tủ hút hoặc nơi thoáng khí.

Những cách khác để NaHSO₃ ra SO₂

Nhiều bạn tìm “NaHSO₃ ra SO₂” vì đề bài hỏi phản ứng nào tạo khí SO₂. Ngoài nhiệt phân, còn có phản ứng với axit mạnh (axit mạnh đẩy axit yếu H₂SO₃, chất này kém bền nên phân huỷ thành SO₂ và H₂O):

NaHSO₃ + HCl → NaCl + SO₂↑ + H₂O
2NaHSO₃ + H₂SO₄ → Na₂SO₄ + 2SO₂↑ + 2H₂O

Ngược lại, NaHSO₃ là muối axit nên tác dụng với bazơ không ra SO₂ mà tạo muối trung hoà:

NaHSO₃ + NaOH → Na₂SO₃ + H₂O

Hai kiểu phản ứng này hay bị nhầm. Hãy nhớ: gặp axit thì ra khí, gặp bazơ thì thành muối trung hoà.

Ví dụ có lời giải

Ví dụ (đề tự đặt). Nhiệt phân hoàn toàn 20,8 gam NaHSO₃. Tính khối lượng chất rắn thu được và thể tích SO₂ ở điều kiện chuẩn (25 °C, 1 bar; 1 mol khí chiếm 24,79 lít).

M(NaHSO₃) = 23 + 1 + 32 + 48 = 104 g/mol, nên n = 20,8 : 104 = 0,2 mol.
Theo phương trình, 2 mol NaHSO₃ sinh 1 mol Na₂SO₃ và 1 mol SO₂, nên n(Na₂SO₃) = n(SO₂) = 0,1 mol.
m(Na₂SO₃) = 0,1 × 126 = 12,6 g.
V(SO₂) = 0,1 × 24,79 = 2,479 lít.

Kiểm tra bằng bảo toàn khối lượng: khối lượng SO₂ là 6,4 g, nước là 1,8 g; 12,6 + 6,4 + 1,8 = 20,8 g ✔.

Bài luyện tập

Nhiệt phân hoàn toàn 10,4 gam NaHSO₃. Tính khối lượng Na₂SO₃ tạo thành.
Đáp án: n(NaHSO₃) = 0,1 mol, nên n(Na₂SO₃) = 0,05 mol, m = 0,05 × 126 = 6,3 g.
Cho 0,1 mol NaHSO₃ tác dụng với dung dịch HCl dư. Tính thể tích SO₂ (điều kiện chuẩn, 24,79 lít/mol).
Đáp án: NaHSO₃ + HCl → NaCl + SO₂ + H₂O, tỉ lệ 1 : 1 nên n(SO₂) = 0,1 mol, V = 2,479 lít.
Nhiệt phân hoàn toàn m gam NaHSO₃, khối lượng chất rắn giảm 4,1 gam (SO₂ và hơi nước bay hết). Tìm m.
Đáp án: cứ 2 mol (208 g) NaHSO₃ thì khối lượng giảm 64 + 18 = 82 g. Giảm 4,1 g tương ứng 4,1 : 82 = 0,05 lần, nên m = 208 × 0,05 = 10,4 g.

Lỗi sai thường gặp

Quên hệ số 2 trước NaHSO₃ nên phương trình không cân bằng Na và S.
Viết sản phẩm là Na₂SO₄: nhiệt phân không có chất oxi hoá, S vẫn giữ số oxi hoá +4, nên chỉ tạo sunfit.
Quên ghi mũi tên ↑ cho SO₂ hoặc điều kiện nhiệt độ.
Tính thể tích khí nhưng nhầm giữa 22,4 lít/mol (đktc cũ) và 24,79 lít/mol (điều kiện chuẩn); hãy đọc kĩ đề.

Câu hỏi thường gặp

NaHSO3 nhiệt phân tạo ra chất gì?

Nhiệt phân NaHSO3 tạo natri sunfit Na2SO3, khí lưu huỳnh đioxit SO2 và nước: 2NaHSO3 → Na2SO3 + SO2↑ + H2O.

NaHSO3 tác dụng với chất nào thì ra SO2?

NaHSO3 ra SO2 khi bị nung nóng hoặc khi tác dụng với axit mạnh như HCl, H2SO4 loãng. Với dung dịch bazơ như NaOH thì chỉ tạo Na2SO3 và nước, không có khí.

Khí SO2 sinh ra có tính chất gì để nhận biết?

SO2 là khí không màu, mùi hắc, độc. Khí này làm mất màu nước brom và dung dịch thuốc tím, đồng thời làm vẩn đục nước vôi trong do tạo kết tủa CaSO3.

Tại sao phương trình phải có hệ số 2 trước NaHSO3?

Vì Na2SO3 chứa 2 nguyên tử Na nên cần 2 phân tử NaHSO3 ở vế trái. Khi đó H, S, O đều cân bằng với SO2 và H2O ở vế phải.