Trả lời nhanh
Công nghệ thường được phân loại dựa vào hai căn cứ chính: lĩnh vực ứng dụng (công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu, công nghệ chế tạo…) và trình độ phát triển (công nghệ truyền thống, công nghệ tiên tiến, công nghệ cao). Khi làm trắc nghiệm, em chọn phương án nêu một trong các căn cứ này, không chọn phương án nói về màu sắc, giá cả hay nơi đặt nhà máy.
Phân loại công nghệ là gì?
Công nghệ là tập hợp các phương pháp, quy trình, kĩ năng, công cụ và phương tiện dùng để biến nguồn lực đầu vào thành sản phẩm hoặc dịch vụ. Vì có rất nhiều loại công nghệ, người ta cần chia chúng thành nhóm để dễ nghiên cứu, đầu tư và sử dụng.
Muốn chia nhóm thì phải có một tiêu chí chung, gọi là căn cứ phân loại. Cùng một công nghệ có thể nằm trong nhóm khác nhau tuỳ em chọn căn cứ nào.
Hai căn cứ phân loại thường gặp
| Căn cứ | Các nhóm công nghệ | Ví dụ |
|---|---|---|
| Lĩnh vực ứng dụng (ngành) | Công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu, công nghệ chế tạo, công nghệ năng lượng… | Phần mềm quản lí lớp học thuộc công nghệ thông tin; nuôi cấy mô thực vật thuộc công nghệ sinh học |
| Trình độ phát triển | Công nghệ truyền thống, công nghệ tiên tiến (hiện đại), công nghệ cao | Nặn gốm thủ công là truyền thống; dây chuyền lắp ráp tự động là tiên tiến; robot, trí tuệ nhân tạo thuộc nhóm công nghệ cao |
Lưu ý: tuỳ cách trình bày của từng sách, đề có thể diễn đạt căn cứ bằng các từ gần nghĩa như “theo ngành nghề”, “theo mức độ hiện đại”. Em hãy đọc kĩ để nhận ra ý chung.
Vì sao các căn cứ này hợp lí?
- Lĩnh vực ứng dụng cho biết công nghệ phục vụ việc gì, giúp chọn đúng công nghệ cho từng ngành sản xuất và đời sống.
- Trình độ phát triển cho biết công nghệ mới đến đâu, năng suất và độ chính xác ra sao, từ đó doanh nghiệp quyết định đổi mới hay giữ nguyên.
Công nghệ cao có đặc điểm nổi bật là tạo ra sản phẩm có chất lượng và giá trị gia tăng cao, thân thiện với môi trường, và dựa trên thành tựu khoa học mới.
Cách loại trừ phương án sai
Nếu đề cho bốn phương án mà em không nhớ chính xác từ ngữ sách, hãy thử từng phương án với câu hỏi: “Tiêu chí này có nói lên bản chất, mục đích hoặc mức độ của công nghệ không?”
- Phương án về lĩnh vực, ngành, mục đích sử dụng → thường đúng.
- Phương án về trình độ, mức độ hiện đại → thường đúng.
- Phương án về địa điểm, màu sắc, tên người phát minh, giá bán → thường sai, vì các yếu tố này không phản ánh bản chất công nghệ.
Nếu đề yêu cầu chọn một căn cứ mà có cả hai phương án hợp lí, em đối chiếu với bài học trong sách em đang dùng để chọn đúng cách gọi.
Mẹo nhớ
Nhớ câu “Ngành nào – Mức nào”: công nghệ này thuộc ngành nào (lĩnh vực) và ở mức nào (truyền thống, tiên tiến hay cao).
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “công nghệ cao” là một lĩnh vực như công nghệ thông tin. Thực ra công nghệ cao là một mức trình độ; công nghệ thông tin có thể thuộc nhóm cao hoặc tiên tiến tuỳ ứng dụng.
- Nhầm phân loại công nghệ với phân loại sản phẩm, ví dụ chia theo “điện thoại, tivi, tủ lạnh”.
- Cho rằng công nghệ truyền thống luôn lạc hậu. Nhiều nghề truyền thống vẫn có giá trị văn hoá và kinh tế lớn.
Bài luyện tập
- Phương pháp ghép gỗ bằng mộng, không dùng đinh của thợ mộc làng nghề, xếp vào nhóm nào theo trình độ phát triển?
Đáp án: công nghệ truyền thống. - Công nghệ nhân giống cây bằng nuôi cấy mô tế bào thuộc lĩnh vực nào?
Đáp án: công nghệ sinh học. - Một nhà máy dùng robot hàn tự động, kiểm tra chất lượng bằng camera và phần mềm. Em phân loại công nghệ này theo hai căn cứ như thế nào?
Đáp án: theo lĩnh vực: công nghệ chế tạo kết hợp công nghệ thông tin; theo trình độ: công nghệ tiên tiến, gần với công nghệ cao.
Các ví dụ trên do thầy cô tự đặt để em luyện cách áp dụng căn cứ phân loại.
Câu hỏi thường gặp
Phân loại công nghệ dựa vào căn cứ nào?
Hai căn cứ thường dùng là lĩnh vực ứng dụng (ngành) và trình độ phát triển (truyền thống, tiên tiến, công nghệ cao).
Công nghệ cao có phải là một lĩnh vực công nghệ không?
Không. Công nghệ cao là mức trình độ phát triển, có thể xuất hiện trong nhiều lĩnh vực như thông tin, sinh học, vật liệu.
Vì sao cần phân loại công nghệ?
Để dễ nghiên cứu, so sánh, lựa chọn và đầu tư công nghệ phù hợp với từng ngành sản xuất và mục tiêu phát triển.
Công nghệ truyền thống có còn được sử dụng không?
Có. Nhiều công nghệ truyền thống vẫn được dùng trong làng nghề và còn được kết hợp với công nghệ hiện đại để nâng cao hiệu quả.