Trả lời nhanh
Đáp án A – Tơ nilon-6,6. Đây là poliamit vì trong mạch có nhiều nhóm amit –CO–NH–, được tạo ra khi trùng ngưng hexametylenđiamin với axit ađipic. Cao su buna là polibutađien (hiđrocacbon), còn tơ axetat là xenlulozơ axetat (este), nên hai chất này không thuộc loại poliamit.
Đề bài
Polime nào sau đây thuộc loại poliamit?
- A. Tơ nilon-6,6
- B. Cao su buna
- C. Tơ axetat
- D. Phương án còn lại (thường là một loại tơ nhân tạo hoặc polime không chứa nhóm amit)
Poliamit là gì?
Poliamit là những polime mà mắt xích nối với nhau bằng liên kết amit –CO–NH–. Các polime này thường điều chế bằng phản ứng trùng ngưng giữa điamin với điaxit, hoặc từ aminoaxit, hoặc trùng hợp mở vòng lactam.
Ba đại diện hay gặp trong chương trình Hoá 12:
| Polime | Nguyên liệu | Mắt xích |
|---|---|---|
| Nilon-6,6 | H2N–(CH2)6–NH2 và HOOC–(CH2)4–COOH | –NH–(CH2)6–NH–CO–(CH2)4–CO– |
| Nilon-6 (tơ capron) | Caprolactam (hoặc axit ε-aminocaproic) | –NH–(CH2)5–CO– |
| Nilon-7 (tơ enang) | Axit 7-aminoheptanoic | –NH–(CH2)6–CO– |
Giải thích từng phương án
A. Tơ nilon-6,6 – ĐÚNG
Phản ứng điều chế (trùng ngưng, đun nóng, có xúc tác):
n H2N–(CH2)6–NH2 + n HOOC–(CH2)4–COOH → (–NH–(CH2)6–NH–CO–(CH2)4–CO–)n + 2n H2O
Mỗi liên kết tạo thành giữa nhóm –NH2 và –COOH là một liên kết amit, nên đây là poliamit. Tên “6,6” chỉ số nguyên tử cacbon của điamin (6) và của điaxit (6).
B. Cao su buna – SAI
Cao su buna là polibutađien, điều chế bằng trùng hợp buta-1,3-đien (xúc tác Na): n CH2=CH–CH=CH2 → (–CH2–CH=CH–CH2–)n. Mạch chỉ gồm C và H, hoàn toàn không có nhóm amit.
C. Tơ axetat – SAI
Tơ axetat là tơ bán tổng hợp (nhân tạo), thành phần chính là xenlulozơ điaxetat/triaxetat. Liên kết đặc trưng là liên kết este –COO–, vì vậy nó thuộc nhóm tơ xenlulozơ, không phải poliamit.
D. Phương án còn lại
Nếu đề của bạn đặt tơ visco hay tơ xenlulozơ vào đây thì cũng loại, vì chúng bán tổng hợp từ xenlulozơ, không có liên kết amit. Nếu là polime như PVC, PE, PS, poliacrilonitrin… thì cũng không có nhóm –CO–NH– trong mạch. Hãy luôn kiểm tra theo dấu hiệu nhóm –CO–NH–.
Mẹo nhớ nhanh
- Thấy chữ “nilon” (nilon-6, nilon-6,6, nilon-7) hoặc “capron”, “enang” → poliamit.
- Thấy “axetat”, “visco”, “xenlulozơ” → tơ bán tổng hợp, gốc xenlulozơ.
- Thấy “lapsan” → polieste; “olon/nitron” → poliacrilonitrin (từ vinyl xianua).
- Protein như tơ tằm, len có liên kết peptit (bản chất cũng là –CO–NH–) nhưng là tơ thiên nhiên; đề trắc nghiệm phổ thông thường dùng “poliamit” để chỉ các nilon tổng hợp.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “tơ axetat” là tơ tổng hợp. Thực tế nó là tơ bán tổng hợp vì xuất phát từ xenlulozơ có sẵn trong tự nhiên.
- Nhầm tơ lapsan với nilon do cùng được điều chế bằng trùng ngưng. Lapsan tạo ra từ axit terephtalic và etylen glicol nên chứa liên kết este.
- Quên rằng trùng ngưng giải phóng phân tử nhỏ (H2O), khác với trùng hợp.
Bài luyện tập
Câu 1. Trong các tơ: nilon-6, lapsan, olon, visco – tơ nào thuộc loại poliamit?
Đáp án: nilon-6, vì mắt xích –NH–(CH2)5–CO– có liên kết amit. Lapsan là polieste, olon là poliacrilonitrin, visco là tơ xenlulozơ.
Câu 2. Mắt xích của nilon-6,6 có công thức C12H22N2O2. Một đoạn tơ nilon-6,6 có phân tử khối 22600 thì có bao nhiêu mắt xích?
Đáp án: M mắt xích = 12·12 + 22 + 28 + 32 = 226. Số mắt xích n = 22600 : 226 = 100.
Câu 3. Tính khối lượng H2O tạo ra khi trùng ngưng hoàn toàn để thu được 1 mol nilon-6,6 có n = 50 mắt xích (ví dụ tự đặt).
Đáp án: Theo phương trình, tạo 2n mol H2O = 100 mol, tức 100 × 18 = 1800 g.
Câu hỏi thường gặp
Tơ nilon-6,6 thuộc loại tơ gì?
Tơ nilon-6,6 là tơ tổng hợp, thuộc nhóm poliamit vì trong mạch có các liên kết amit –CO–NH–, điều chế bằng trùng ngưng hexametylenđiamin với axit ađipic.
Tơ axetat có phải poliamit không?
Không. Tơ axetat là tơ bán tổng hợp từ xenlulozơ, thành phần chính là xenlulozơ axetat chứa liên kết este, không có nhóm amit.
Cao su buna thuộc loại polime nào?
Cao su buna là polibutađien, điều chế bằng trùng hợp buta-1,3-đien. Nó thuộc nhóm cao su tổng hợp, không phải tơ và không phải poliamit.
Ngoài nilon-6,6 còn tơ poliamit nào thường gặp?
Thường gặp là nilon-6 (tơ capron) từ caprolactam và nilon-7 (tơ enang) từ axit 7-aminoheptanoic.