Trả lời nhanh
Rừng phòng hộ giữ đất, giữ nước, chắn gió, chắn sóng và bảo vệ môi trường. Rừng đặc dụng bảo tồn thiên nhiên, nguồn gen, di tích và phục vụ nghiên cứu, du lịch. Rừng sản xuất cung cấp gỗ, lâm sản ngoài gỗ cho đời sống và công nghiệp, đồng thời tạo việc làm, thu nhập cho người dân.
Rừng được phân loại theo mục đích sử dụng như thế nào?
Theo mục đích sử dụng chủ yếu, rừng ở nước ta chia thành ba loại: rừng phòng hộ, rừng đặc dụng và rừng sản xuất. Mỗi loại có một “nhiệm vụ chính” riêng, nên cách quản lí, khai thác và bảo vệ cũng khác nhau. Khi trả lời câu hỏi, em cần nêu đúng nhiệm vụ chính trước, rồi mới bổ sung các lợi ích đi kèm.
1. Vai trò của rừng phòng hộ
Rừng phòng hộ được trồng và giữ lại chủ yếu để bảo vệ môi trường sống và hạn chế thiên tai. Vai trò cụ thể:
- Bảo vệ nguồn nước, điều hoà dòng chảy: tán cây giảm sức mưa, rễ giữ nước trong đất nên hạn chế lũ quét, lũ ống và giữ nước cho mùa khô (rừng phòng hộ đầu nguồn).
- Chống xói mòn, sạt lở đất: rễ cây bám chặt đất ở sườn dốc, bờ sông, bờ suối.
- Chắn gió, chắn cát bay: bảo vệ đồng ruộng, làng mạc, nhất là ở vùng ven biển miền Trung.
- Chắn sóng, lấn biển: rừng ngập mặn ven biển làm giảm sóng, bảo vệ đê điều và bờ biển.
- Bảo vệ môi trường: hấp thụ khí CO2, thải khí O2, lọc bụi, làm không khí trong lành, nhất là rừng quanh khu dân cư và khu công nghiệp.
2. Vai trò của rừng đặc dụng
Rừng đặc dụng được lập ra để bảo tồn là chính, không phải để khai thác gỗ. Vai trò cụ thể:
- Bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học: giữ nguyên các hệ sinh thái rừng tiêu biểu, nơi sống của nhiều loài động vật, thực vật quý hiếm.
- Bảo tồn nguồn gen sinh vật: giữ lại “kho giống” tự nhiên để lai tạo, phục hồi các loài có nguy cơ tuyệt chủng.
- Nghiên cứu khoa học, giáo dục: là phòng thí nghiệm ngoài trời cho học sinh, sinh viên, nhà khoa học.
- Bảo vệ di tích lịch sử, văn hoá, danh lam thắng cảnh.
- Nghỉ dưỡng, du lịch sinh thái trong phạm vi cho phép.
Ví dụ: các vườn quốc gia như Cúc Phương, Cát Tiên và các khu bảo tồn thiên nhiên thuộc nhóm rừng đặc dụng.
3. Vai trò của rừng sản xuất
Rừng sản xuất được trồng, chăm sóc và khai thác theo kế hoạch để phục vụ kinh tế. Vai trò cụ thể:
- Cung cấp gỗ cho xây dựng, đóng đồ nội thất, làm giấy, ván ép.
- Cung cấp lâm sản ngoài gỗ: tre, nứa, mây, song, nhựa thông, tinh dầu, quả, dược liệu…
- Tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân miền núi, trung du; góp phần xuất khẩu.
- Vẫn có tác dụng môi trường: rừng trồng che phủ đất trống, đồi trọc, giảm xói mòn, hấp thụ CO2.
- Kết hợp du lịch sinh thái, dịch vụ môi trường rừng nếu điều kiện phù hợp.
Ví dụ: rừng trồng keo, bạch đàn, thông, cao su lấy gỗ hoặc mủ.
Bảng so sánh nhanh ba loại rừng
| Loại rừng | Nhiệm vụ chính | Khai thác gỗ | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| Phòng hộ | Bảo vệ đất, nước, chống thiên tai, bảo vệ môi trường | Rất hạn chế | Rừng đầu nguồn, rừng ngập mặn ven biển, rừng chắn cát |
| Đặc dụng | Bảo tồn thiên nhiên, nguồn gen, di tích; nghiên cứu, du lịch | Không khai thác để kinh doanh | Vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên |
| Sản xuất | Cung cấp gỗ, lâm sản, phát triển kinh tế | Có, theo kế hoạch và quy định | Rừng keo, bạch đàn, thông, cao su |
Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp
- Mẹo nhớ: “Phòng hộ – Phòng thiên tai; Đặc dụng – Đặc biệt giữ gìn; Sản xuất – Sản phẩm gỗ”.
- Lỗi 1: cho rằng rừng sản xuất chỉ có giá trị kinh tế. Thực tế rừng trồng cũng che phủ đất, hấp thụ CO2.
- Lỗi 2: nhầm rừng đặc dụng với rừng phòng hộ. Phòng hộ thiên về chống thiên tai, môi trường; đặc dụng thiên về bảo tồn sinh vật, di tích.
- Lỗi 3: nghĩ rừng ngập mặn là rừng sản xuất. Khi được trồng ven biển để chắn sóng, nó thuộc nhóm rừng phòng hộ.
Bài luyện tập
- Một xã miền núi thường bị lũ quét vào mùa mưa. Nên ưu tiên trồng và bảo vệ loại rừng nào ở đầu nguồn? Vì sao?
Đáp án: Rừng phòng hộ đầu nguồn, vì tán và rễ cây giữ nước, giữ đất, giảm lũ quét và xói mòn. - Xếp các hoạt động sau vào đúng loại rừng: (a) bảo tồn voọc, hổ, tê tê; (b) trồng keo lấy gỗ làm giấy; (c) trồng phi lao chắn cát ven biển.
Đáp án: (a) rừng đặc dụng; (b) rừng sản xuất; (c) rừng phòng hộ. - Vì sao không nên khai thác gỗ tự do trong vườn quốc gia?
Đáp án: Vì đây là rừng đặc dụng, mục tiêu chính là bảo tồn hệ sinh thái và nguồn gen; khai thác tự do làm mất nơi sống của sinh vật và suy giảm đa dạng sinh học.
Câu hỏi thường gặp
Vai trò chính của rừng sản xuất là gì?
Rừng sản xuất chủ yếu cung cấp gỗ và lâm sản ngoài gỗ cho đời sống, công nghiệp và xuất khẩu, đồng thời tạo việc làm, thu nhập cho người dân; ngoài ra còn góp phần che phủ đất và hấp thụ khí CO2.
Rừng phòng hộ và rừng đặc dụng khác nhau ở điểm nào?
Rừng phòng hộ nhằm bảo vệ đất, nguồn nước, chắn gió, chắn sóng và môi trường. Rừng đặc dụng nhằm bảo tồn thiên nhiên, nguồn gen, di tích và phục vụ nghiên cứu, du lịch sinh thái.
Rừng ngập mặn ven biển thuộc loại rừng nào?
Rừng ngập mặn được trồng và bảo vệ để chắn sóng, chống xói lở bờ biển thường thuộc rừng phòng hộ ven biển.
Rừng sản xuất có được khai thác không?
Có. Rừng sản xuất được khai thác theo kế hoạch và quy định của pháp luật, kết hợp trồng lại rừng để khai thác bền vững.