Số khối là gì? Công thức tính số khối A = Z + N

Trả lời nhanh

Số khối (kí hiệu A) là tổng số hạt proton và số hạt neutron trong hạt nhân nguyên tử. Công thức: A = Z + N, trong đó Z là số proton và N là số neutron. Số khối luôn là số nguyên và gần bằng khối lượng nguyên tử tính theo đơn vị u, vì electron có khối lượng quá nhỏ nên không được tính.

Số khối là gì?

Hạt nhân nguyên tử gồm proton và neutron, gọi chung là nucleon. Số khối chính là số nucleon của hạt nhân. Nói cách khác, A cho em biết hạt nhân “nặng” cỡ bao nhiêu đơn vị khối lượng nguyên tử.

Vì mỗi proton và mỗi neutron có khối lượng xấp xỉ 1 u, còn khối lượng một electron chỉ bằng khoảng 1/1840 khối lượng proton, nên khi tính A ta bỏ qua electron.

Công thức và các dạng biến đổi

Đại lượng cần tìm	Công thức
Số khối	A = Z + N
Số neutron	N = A − Z
Số proton (số hiệu nguyên tử)	Z = A − N

Trong nguyên tử trung hòa về điện, số proton bằng số electron nên Z cũng là số electron.

Kí hiệu nguyên tử

Nguyên tử của nguyên tố X được viết là ^A_ZX. Số khối A ghi phía trên bên trái, số hiệu nguyên tử Z ghi phía dưới bên trái của kí hiệu hóa học.

Ví dụ minh họa

Natri (Na): Z = 11, N = 12 nên A = 11 + 12 = 23, kí hiệu ²³₁₁Na.
Clo (Cl): kí hiệu ³⁵₁₇Cl nên N = 35 − 17 = 18.
Sắt (Fe): kí hiệu ⁵⁶₂₆Fe nên N = 56 − 26 = 30.

Phân biệt số khối và nguyên tử khối

Tiêu chí	Số khối A	Nguyên tử khối
Bản chất	Tổng số proton và neutron	Khối lượng nguyên tử tính bằng u
Giá trị	Luôn là số nguyên	Thường là số thập phân (Cl là 35,5)
Đơn vị	Không có	u (amu)

Số khối của một đồng vị cụ thể gần bằng nguyên tử khối của đồng vị đó. Còn nguyên tử khối trung bình của nguyên tố (như 35,5 của clo) là giá trị trung bình theo tỉ lệ các đồng vị.

Số khối và đồng vị

Các đồng vị của cùng một nguyên tố có cùng Z nhưng khác N nên có số khối A khác nhau. Ví dụ clo có ³⁵Cl và ³⁷Cl: cả hai cùng 17 proton, nhưng một loại có 18 neutron, loại kia có 20 neutron.

Lỗi sai thường gặp

Cộng cả electron vào số khối, ví dụ tính A = p + n + e.
Nhầm số khối (nguyên) với nguyên tử khối trung bình (thường lẻ).
Viết lộn vị trí A và Z trong kí hiệu nguyên tử.

Bài tập luyện tập

Nguyên tử có 19 proton và 20 neutron. Tính số khối.
Đáp án: A = 19 + 20 = 39 (nguyên tố kali).
Nguyên tử X có số khối 27 và 14 neutron. Tìm Z và gọi tên nguyên tố.
Đáp án: Z = 27 − 14 = 13, nguyên tố nhôm (Al).
Nguyên tử Y có tổng số hạt (proton, neutron, electron) bằng 34, trong đó số hạt mang điện nhiều hơn số hạt không mang điện là 10. Tính số khối.
Đáp án: Ta có 2Z + N = 34 và 2Z − N = 10, suy ra Z = 11, N = 12, A = 23 (natri).

Câu hỏi thường gặp

Số khối có đơn vị không?

Số khối không có đơn vị vì nó chỉ là tổng số hạt proton và neutron trong hạt nhân.

Vì sao không tính electron vào số khối?

Khối lượng một electron chỉ bằng khoảng 1/1840 khối lượng một proton nên rất nhỏ, có thể bỏ qua.

Số khối khác nguyên tử khối ở điểm nào?

Số khối là số nguyên đếm nucleon trong hạt nhân, còn nguyên tử khối là khối lượng của nguyên tử tính theo u và thường là số thập phân.

Làm sao tìm số neutron khi biết số khối?

Lấy số khối trừ số proton: N = A − Z.