Trả lời nhanh
Nhân giống cây trồng nhằm tạo ra số lượng lớn cây giống có chất lượng tốt, giữ được đặc tính của giống gốc và đáp ứng nhu cầu sản xuất. Có hai nhóm phương pháp chính: nhân giống hữu tính (gieo hạt) và nhân giống vô tính (giâm cành, chiết cành, ghép, nuôi cấy mô tế bào).
Nhân giống cây trồng là gì?
Nhân giống cây trồng là quá trình tạo ra cây mới từ một cây đã có, bằng hạt hoặc bằng một bộ phận của cây (cành, mắt, mảnh mô…). Cây con tạo ra sẽ được trồng thành cây trưởng thành hoặc dùng làm giống tiếp.
Mục đích của nhân giống cây trồng
- Tăng nhanh số lượng cây giống: từ vài cây ban đầu có thể tạo ra hàng nghìn cây để trồng trên diện tích rộng.
- Giữ được đặc tính tốt của giống: năng suất cao, quả ngon, kháng sâu bệnh… không bị mất đi qua các thế hệ (đặc biệt khi nhân giống vô tính).
- Đưa nhanh giống mới vào sản xuất: giống mới chọn tạo được nhân rộng để người dân sử dụng.
- Bảo tồn và duy trì nguồn gen quý: các giống cây hiếm, giống bản địa được giữ lại, không bị mai một.
- Chủ động thời vụ, giảm chi phí: cây giống đồng đều giúp chăm sóc và thu hoạch thuận lợi hơn.
Các phương pháp nhân giống cây trồng
1. Nhân giống hữu tính (bằng hạt)
Dùng hạt được hình thành sau thụ phấn, thụ tinh để gieo thành cây con. Phương pháp này đơn giản, rẻ, nhân được nhiều cây, cây có bộ rễ khỏe. Tuy nhiên cây con có thể không giống hoàn toàn cây mẹ và thường lâu ra quả.
Ví dụ: lúa, ngô, đậu, rau cải, cà chua nhân giống bằng hạt.
2. Nhân giống vô tính
Dùng một bộ phận của cây (thân, cành, lá, củ, mắt chồi) để tạo cây mới. Cây con giữ nguyên đặc điểm của cây mẹ và thường cho quả sớm hơn. Gồm các cách phổ biến:
- Giâm cành: cắt đoạn cành, cắm vào đất hoặc giá thể ẩm cho ra rễ. Ví dụ: hoa hồng, rau muống, sắn (khoai mì), mía.
- Chiết cành: bó bầu đất quanh một đoạn cành còn trên cây mẹ để cành ra rễ, sau đó cắt rời đem trồng. Ví dụ: bưởi, cam, nhãn, vải.
- Ghép cây: gắn mắt ghép hoặc cành ghép của cây giống tốt lên gốc ghép (cây khác có rễ khỏe) để hai phần liền lại thành một cây. Ví dụ: ghép mắt cam, ghép cành xoài, hoa hồng.
- Nuôi cấy mô tế bào: lấy mô hoặc tế bào của cây, nuôi trong môi trường dinh dưỡng vô trùng ở phòng thí nghiệm để tạo cây con. Ví dụ: lan, chuối, khoai tây, mía sạch bệnh.
So sánh nhanh các phương pháp
| Phương pháp | Ưu điểm chính | Hạn chế |
|---|---|---|
| Gieo hạt (hữu tính) | Dễ làm, rẻ, số lượng lớn | Có thể khác cây mẹ, lâu cho quả |
| Giâm cành | Đơn giản, giữ đặc tính mẹ | Không phải loài nào cũng ra rễ dễ |
| Chiết cành | Cây ra quả sớm, giữ đặc tính mẹ | Số cây tạo được ít, làm tổn hại cây mẹ |
| Ghép | Kết hợp gốc khỏe và giống tốt | Cần kỹ thuật, gốc ghép phải tương hợp |
| Nuôi cấy mô | Rất nhanh, cây sạch bệnh, đồng đều | Cần phòng thí nghiệm, chi phí cao |
Mẹo nhớ
Nhớ theo cụm: “Hạt – Giâm – Chiết – Ghép – Mô”. Hạt là hữu tính; bốn cái còn lại là vô tính. Cứ thấy “cây con giống hệt cây mẹ” thì nghĩ ngay đến nhân giống vô tính.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm ghép với chiết: chiết làm cành ra rễ ngay trên cây mẹ; ghép là nối hai cây khác nhau thành một.
- Cho rằng nuôi cấy mô là hữu tính. Thực ra đây là nhân giống vô tính vì không qua hạt.
- Viết mục đích chỉ là “để có nhiều cây” mà quên ý “giữ đặc tính tốt của giống”.
Bài luyện tập
- Nhà bác An có một cây cam ngọt, quả ít hạt. Bác muốn có thêm nhiều cây giống hệt. Nên dùng gieo hạt hay chiết/ghép? Vì sao?
Đáp án: Nên dùng chiết cành hoặc ghép, vì đây là nhân giống vô tính nên cây con giữ được đặc tính quả ngọt, ít hạt của cây mẹ; gieo hạt có thể cho cây khác cây mẹ. - Phân loại: lúa, hoa hồng giâm cành, chuối nuôi cấy mô, bưởi chiết cành.
Đáp án: Lúa gieo hạt là hữu tính; ba trường hợp còn lại là vô tính. - Vì sao nuôi cấy mô được dùng nhiều với hoa lan?
Đáp án: Lan khó nhân bằng hạt, nuôi cấy mô cho cây nhanh, số lượng lớn, đồng đều và sạch bệnh.
Câu hỏi thường gặp
Nhân giống cây trồng nhằm mục đích gì?
Nhằm tạo ra nhiều cây giống chất lượng, giữ được đặc tính tốt của giống, đưa nhanh giống mới vào sản xuất và bảo tồn nguồn gen quý.
Nhân giống cây trồng có mấy phương pháp chính?
Hai nhóm chính: nhân giống hữu tính (gieo hạt) và nhân giống vô tính (giâm cành, chiết cành, ghép, nuôi cấy mô tế bào).
Vì sao nhân giống vô tính giữ được đặc tính của cây mẹ?
Vì cây con được tạo từ một bộ phận của cây mẹ, không trải qua quá trình thụ phấn, thụ tinh nên không bị xáo trộn đặc điểm di truyền.
Nuôi cấy mô tế bào có ưu điểm gì?
Tạo được số lượng cây rất lớn trong thời gian ngắn, cây đồng đều và sạch bệnh, phù hợp với lan, chuối, khoai tây; nhược điểm là cần phòng thí nghiệm và chi phí cao.