Trả lời nhanh
Nhân giống vô tính thường áp dụng cho các cây ăn quả, cây hoa, cây cảnh, cây lâm nghiệp và những cây khó ra hạt hoặc ra hạt nhưng cây con không giữ được đặc tính tốt của cây mẹ (chuối, mía, khoai tây, hoa hồng, cam, bưởi…). Lý do: cây con được tạo từ một bộ phận của cây mẹ nên giống hệt cây mẹ và nhanh cho thu hoạch.
Nhân giống vô tính là gì?
Nhân giống vô tính là cách tạo cây mới từ một bộ phận sinh dưỡng của cây mẹ như cành, thân, rễ, củ, lá, mắt chồi hoặc một mẩu mô, không đi qua hạt. Vì không có sự kết hợp giữa giao tử đực và giao tử cái nên cây con mang đặc điểm di truyền gần như giống hệt cây mẹ.
Ngược lại, nhân giống hữu tính là gieo hạt. Hạt hình thành sau thụ phấn nên cây con có thể khác cây mẹ về quả, màu hoa, độ ngọt…
Các đối tượng cây trồng thường nhân giống vô tính
Để trả lời đúng, em hãy nhớ nhóm cây và lý do chọn phương pháp này:
| Nhóm cây | Ví dụ | Phương pháp thường dùng |
|---|---|---|
| Cây ăn quả | Cam, bưởi, nhãn, xoài, mít | Chiết cành, ghép cành, ghép mắt |
| Cây hoa, cây cảnh | Hoa hồng, cúc, sử quân tử, lan | Giâm cành, tách chồi, nuôi cấy mô |
| Cây lâm nghiệp | Bạch đàn, keo | Giâm hom, nuôi cấy mô |
| Cây lương thực, cây công nghiệp trồng bằng thân, củ | Mía, sắn, khoai tây, khoai lang | Dùng hom, củ giống |
| Cây không hạt hoặc hạt khó nảy mầm | Chuối, một số giống cam quýt không hạt | Tách chồi, ghép, nuôi cấy mô |
Vì sao các cây này lại chọn nhân giống vô tính?
- Giữ nguyên đặc tính tốt: một cây bưởi ngọt, ít hạt nếu gieo hạt có thể cho cây con chua hoặc nhiều hạt. Chiết cành thì cây con vẫn cho quả ngon như cây mẹ.
- Nhanh cho thu hoạch: cây chiết, cây ghép thường ra hoa, kết quả sớm hơn cây gieo từ hạt vài năm.
- Khắc phục cây thiếu hạt: chuối trồng hầu như không có hạt, nên chỉ có thể tách chồi hoặc nuôi cấy mô.
- Nhân nhanh số lượng lớn: nuôi cấy mô cho hàng nghìn cây sạch bệnh, đồng đều từ một mẩu mô nhỏ (lan, chuối, khoai tây…).
Một số phương pháp nhân giống vô tính phổ biến
- Giâm cành: cắt đoạn cành khoẻ, cắm vào đất ẩm cho ra rễ (hoa hồng, sắn, mía).
- Chiết cành: làm cành ra rễ ngay trên cây mẹ rồi mới cắt (bưởi, nhãn, vải).
- Ghép cành, ghép mắt: gắn cành hoặc mắt của cây giống tốt lên gốc cây khác (cam, hoa hồng, cao su).
- Nuôi cấy mô: nuôi mẩu mô trong môi trường dinh dưỡng vô trùng để thành cây con (lan, chuối).
Ưu điểm và hạn chế
| Ưu điểm | Hạn chế |
|---|---|
| Giữ đặc tính cây mẹ; cho quả sớm; nhân nhanh | Hệ số nhân của một số cách (chiết, ghép) không cao |
| Làm được với cây không hạt | Cây mẹ nhiễm bệnh thì cây con dễ mang bệnh |
| Nuôi cấy mô cho cây sạch bệnh, đồng đều | Cây con ít biến dị, kém thích nghi khi môi trường thay đổi lớn; nuôi cấy mô cần kỹ thuật, chi phí |
Lỗi sai thường gặp
- Nghĩ rằng cây trồng nào cũng nên nhân giống vô tính. Thực tế lúa, ngô, đậu… vẫn chủ yếu gieo hạt vì hạt rẻ, dễ bảo quản, gieo thuận tiện.
- Nhầm “nhân giống vô tính” với “lai tạo giống”. Lai tạo là hữu tính và tạo ra giống mới, còn vô tính là sao chép giống đã có.
- Cho rằng ghép cành là gieo hạt trên gốc ghép. Ghép là nối cành/mắt vào gốc, không dùng hạt của cành ghép.
Mẹo nhớ: “Muốn giống y chang mẹ, quả sớm, cây không hạt → chọn vô tính”.
Bài luyện tập
- Vì sao nhà vườn chiết cành bưởi mà không gieo hạt bưởi?
Đáp án: chiết cành giữ được đặc tính quả ngon của cây mẹ và cây ra quả sớm hơn; gieo hạt cây con có thể biến đổi, lâu cho quả. - Cây chuối thường được nhân giống bằng cách nào? Vì sao?
Đáp án: tách chồi (hoặc nuôi cấy mô), vì chuối trồng gần như không có hạt. - Hãy kể ba cây trồng nhân giống bằng giâm cành hoặc hom.
Đáp án (ví dụ): hoa hồng, sắn, mía.
Câu hỏi thường gặp
Nhân giống vô tính là gì?
Là tạo cây mới từ một bộ phận sinh dưỡng của cây mẹ (cành, củ, mắt, mô…) mà không dùng hạt, nên cây con giữ được đặc điểm của cây mẹ.
Nhân giống vô tính thường áp dụng cho loại cây nào?
Thường áp dụng cho cây ăn quả, cây hoa, cây cảnh, cây lâm nghiệp và các cây khó ra hạt hoặc cần giữ đặc tính tốt như chuối, mía, khoai tây, hoa hồng.
Kể tên các phương pháp nhân giống vô tính thông dụng?
Giâm cành, chiết cành, ghép cành hoặc ghép mắt, tách chồi, dùng củ hoặc hom giống và nuôi cấy mô tế bào.
Nhân giống vô tính khác nhân giống hữu tính ở điểm nào?
Vô tính không qua hạt và không có thụ phấn nên cây con giống cây mẹ; hữu tính dùng hạt sinh ra sau thụ phấn nên cây con có thể khác cây mẹ.